در ۲۴ ژوئن در شهر واشنگتن، پایتخت ایالات متحده آمریکا، در ساختمان کنگره، به ابتکار «گروه ابتکار باکو» کنفرانس بینالمللی با موضوع «حق بازگشت و تعیین سرنوشت: استانداردهای دوگانه و رویکردهای گزینشی» برگزار خواهد شد.
بر اساس گزارشی از گروه ابتکار باکو به خبرگزاری آپا، این اولین رویداد از این دست است که در کنگره ایالات متحده در مورد پاکسازی قومی آذربایجانیها توسط ارمنستان برگزار میشود.
در این اطلاعیه آمده است که در این کنفرانس کارشناسان متخصص در زمینه دفاع از حقوق پناهندگان و اقلیتهای ملی، مدافعان حقوق بشر، متخصصان حقوق بینالملل، نمایندگان سازمانهای دیاسپورا که به دلیل وابستگی قومی در معرض خشونت، تبعیض و آزار قرار گرفتهاند، نمایندگان نهادهای جامعه مدنی و همچنین نمایندگان جوامع آسیبدیده شرکت خواهند کرد.
شرکتکنندگان در کنفرانس، با اشاره به صدها هزار آذربایجانی که در نتیجه سیاست پاکسازی قومی، به زور از سرزمینهای تاریخی خود در ارمنستان رانده شدهاند، موضوع به رسمیت شناختن حقوق اساسی - حق بازگشت به سرزمینهای تاریخی خود به شکل امن، داوطلبانه و با عزت - را در مرکز توجه سازمانهای بینالمللی مورد بحث قرار خواهند داد.
همچنین در این نشست درباره ارائه ارزیابی حقوقی در چارچوب حقوق بینالملل نسبت به تخریب، توهین و تصاحب سیستماتیک میراث فرهنگی، مذهبی و تاریخی متعلق به مردم آذربایجان در ارمنستان، از جمله نامهای جغرافیایی، مساجد، قبرستانها، زیارتگاهها و سایر آثار، بحث خواهد شد؛ و نیز درباره طرح این موارد در سازوکارهای بینالمللی پاسخگویی و نظارت سازمان ملل متحد و نهادهای مرتبط آن، انجام تحقیقات میدانی و مستندسازی، دعوت از مأموریتهای حقیقتیاب، و همچنین توسعه سازوکارهای تحقیق و پاسخگویی در سطح گزارشگران ویژه و سایر دارندگان مأموریتهای بینالمللی تبادل نظر صورت خواهد گرفت.
در این رویداد همچنین در مورد اجرای حق تعیین سرنوشت مردمی که از استعمار رنج میبرند، به ویژه، گنجاندن مستعمرات در فهرست سرزمینهای غیرخودگردان سازمان ملل که باید از استعمار خارج شوند، در دستور کار سازمان ملل، بحث خواهد شد.
همچنین اشاره شده است که در طول قرن بیستم، آذربایجانیهای غربی در سرزمینهای تاریخی واقع در قلمرو کنونی ارمنستان در چندین مرحله ــ ۱۹۰۵–۱۹۰۶، ۱۹۱۸–۱۹۲۰، ۱۹۴۸–۱۹۵۳ و ۱۹۸۷–۱۹۹۱ ــ بهطور سیستماتیک از این مناطق اخراج اجباری شده و مورد پاکسازی قومی قرار گرفتهاند. در نتیجه این روند، صدها هزار آذربایجانی از سرزمینهای مادری خود آواره شدهاند، شمار زیادی از افراد کشته شده، شکنجه و با رفتارهای غیرانسانی مواجه شدهاند و پایههای اجتماعی، معنوی و اقتصادی خانوادهها از بین رفته است: «سیاست پاکسازی قومی تنها به بیرون راندن فیزیکی جمعیت آذربایجانی از سرزمینهای تاریخیشان محدود نمانده، بلکه هدف آن حذف میراث فرهنگی، دینی و تاریخی بوده که طی قرنها شکل گرفته است. مساجد، قبرستانها، زیارتگاهها و دیگر آثار میراث مادی و فرهنگی متعلق به مردم آذربایجان در ارمنستان تخریب، توهین یا تصاحب شدهاند، بیش از ۲۰۰۰ نام جغرافیایی با منشأ آذربایجانی تغییر داده شده و ارمنیسازی شده است و بدین ترتیب سیاستی نظاممند با هدف تحریف حافظه تاریخی و هویت قومی-فرهنگی منطقه اجرا شده است.
کنوانسیون ژنو ۱۹۵۱ درباره وضعیت پناهندگان، حق بازگشت را بهعنوان یکی از الزامات مهم حقوق بینالملل برای بازسازی حقوق افرادی که در نتیجه پاکسازی قومی آواره شدهاند، تأیید میکند. از این منظر، بازگشت امن، داوطلبانه و شرافتمندانه آذربایجانیهای غربی که از قلمرو کنونی ارمنستان به اجبار اخراج شدهاند به سرزمینهای تاریخیشان، و همچنین احیای حقوق آنان نسبت به مسکن، زمین، اموال و میراث فرهنگی و دینیشان، باید در چارچوب مسئولیت حقوقی بینالمللی ارمنستان ارزیابی شود.»