تماس تلفنی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، در ۲۱ اکتبر، رویدادی مهم از نظر روابط میان دو کشور بود. رؤسای جمهور درباره همکاری‌های دوجانبه و همچنین مسائل منطقه‌ای و جهانی گفت‌وگو کردند. اردوغان بار دیگر سی‌وپنجمین سالگرد احیای استقلال دولتی جمهوری آذربایجان را تبریک گفت و از الهام علی‌اف برای شرکت در سیزدهمین نشست سران سازمان کشورهای ترک که قرار است در آنکارا برگزار شود، دعوت کرد. هر دو رهبر ابراز اطمینان کردند که روابط برادرانه میان دو کشور در آینده نیز با موفقیت توسعه خواهد یافت.
این گفت‌وگوی تلفنی را نمی‌توان صرفاً یک رویداد تشریفاتی دیپلماتیک دانست، بلکه با توجه به تنش‌های رسانه‌ای و اطلاعاتی که طی روزهای اخیر پیرامون روابط جمهوری آذربایجان و ترکیه شکل گرفته است، می‌توان آن را تماسی با اهمیت سیاسی ویژه ارزیابی کرد.
اعتماد میان رهبران، مهم‌ترین تضمین روابط دوجانبه است
گفت‌وگوی تلفنی که در فضایی بسیار مثبت برگزار شد، بار دیگر نشان داد که اعتماد شخصی، احترام متقابل و همبستگی سیاسی شکل‌گرفته میان الهام علی‌اف و رجب طیب اردوغان از عوامل اصلی تعیین‌کننده ماهیت راهبردی دوستی جمهوری آذربایجان و ترکیه به شمار می‌روند.
به لطف اراده سیاسی دو رهبر، روابط دو کشور از چارچوب دوستی سنتی فراتر رفته و به سطح یک اتحاد نظامی ـ سیاسی ارتقا یافته است. این روابط که در اعلامیه شوشا تثبیت شده‌اند، از منظر امنیت منطقه‌ای، انرژی، حمل‌ونقل و همگرایی جهان ترک اهمیت قابل‌توجهی دارند.
با این حال، ضروری است اعتماد متقابل موجود در سطح رهبران، در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی نیز با همان میزان حساسیت حفظ شود. به‌ویژه اتخاذ موضعی به‌موقع و اصولی در برابر کارزارهای رسانه‌ای و اطلاعاتی که می‌توانند به روابط میان دو کشور برادر آسیب برسانند، از الزامات مشارکت راهبردی به شمار می‌رود.
تماس تلفنی دیرهنگام و واکنشی که به‌موقع صورت نگرفت
متأسفانه این گفت‌وگوی تلفنی زمانی انجام شد که کارزار مخرب رسانه‌ای و اطلاعاتی علیه جمهوری آذربایجان در ترکیه از مدتی پیش جریان داشت. طی روزهای اخیر، تحریف و ارائه نادرست تصمیمات داخلی جمهوری آذربایجان درباره لباس فرم دانش‌آموزان از سوی برخی محافل سیاسی و اجتماعی در ترکیه و همچنین هدف قرار گرفتن حقوق حاکمیتی کشورمان، نگرانی‌های جدی ایجاد کرده بود.
ماهیت مسئله این است که تصمیمات اتخاذشده از سوی جمهوری آذربایجان بر اساس قوانین داخلی این کشور نباید در کشورهای دیگر به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی تبدیل شوند. این اصل، به‌ویژه میان متحدان راهبردی، یکی از شروط اساسی احترام متقابل محسوب می‌شود.
مایه تأسف است که با ادبیات ضدآذربایجانی برخی محافل افراطی در ترکیه به‌موقع مقابله نشد. اعلام موضع سیاسی زودهنگام‌تر و صریح‌تر از سوی آنکارا می‌توانست به جلوگیری از گسترش این کارزار و محدود کردن فرصت‌های نیروهایی که در پی آسیب رساندن به روابط دوجانبه هستند، کمک کند.
البته درست نیست که مواضع گروه‌های سیاسی، افراد و رسانه‌های مختلف را با سیاست دولت ترکیه در کلیت آن یکسان بدانیم. با این حال، در چنین مسائل حساسی، پیام‌های به‌موقع محافل رسمی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.
حفاظت از اتحاد راهبردی، مسئولیتی مشترک است
مهم‌ترین نتیجه سیاسی گفت‌وگوی تلفنی علی‌اف و اردوغان آن است که بار دیگر نشان داد رهبران دو کشور به توسعه روابط دوجانبه علاقه‌مند و متعهد هستند. این موضوع نشان می‌دهد که مشارکت راهبردی جمهوری آذربایجان و ترکیه از تنش‌های مصنوعی ایجادشده توسط برخی محافل نیرومندتر است.
در عین حال، تحولات رخ‌داده ضرورت نتیجه‌گیری و درس گرفتن از این رویدادها را آشکار می‌سازد. روابط برادرانه تنها با بیانیه‌های سطح بالا تقویت نمی‌شوند، بلکه حساسیت سیاسی متقابل، احترام به حاکمیت ملی و اتخاذ موضعی اصولی در برابر تحریکات رسانه‌ای و اطلاعاتی نیز برای تحکیم این روابط ضروری است.
گفت‌وگوی تلفنی ۲۱ اکتبر، در کنار انتقال پیامی مثبت در عرصه سیاسی، اهمیت اقداماتی را نیز یادآوری کرد که در زمان مناسب انجام نشدند. مسئله اصلی از این پس آن است که سازوکارهای سیاسی و دیپلماتیک مربوطه برای جلوگیری از تکرار موارد مشابه، کارآمدتر عمل کنند.
اعتماد میان الهام علی‌اف و رجب طیب اردوغان همچنان یکی از مستحکم‌ترین پایه‌های اتحاد جمهوری آذربایجان و ترکیه باقی می‌ماند. با این حال، واکنش به‌موقع در برابر کارزارهایی که می‌توانند به روابط راهبردی شکل‌گرفته بر پایه این اعتماد آسیب برسانند، به همان اندازه اهمیت دارد. قدرت برادری نباید تنها در همبستگی پس از بحران‌ها نمایان شود، بلکه باید در توانایی جلوگیری از شکل‌گیری چنین بحران‌هایی نیز خود را نشان دهد.
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
