تصمیم اتخاذ شده توسط دولت اسرائیل در مورد به اصطلاح «نسلکشی ارامنه» نه تنها مغایر با منافع مشارکت استراتژیک آذربایجان و ترکیه است، بلکه با واقعیتهای ژئوپلیتیکی جدید در حال ظهور در منطقه نیز همسو نیست. تبدیل رویدادهای تاریخی به موضوع تصمیمگیریهای سیاسی، نه با روح حقوق بینالملل سازگار است، نه در راستای اصل بیطرفی در پژوهشهای تاریخی قرار دارد و نه به هدف تقویت اعتماد میان دولتها خدمت میکند. موضعگیری سریع و اصولی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان در قبال این تصمیم نیز بار دیگر نشان داد که باکو به اصل «یک ملت، دو دولت» نه تنها در بیانیهها، بلکه در حساسترین مسائل بینالمللی نیز پایبند است.
سیاسیسازی مسائل تاریخی: یک پیشسابقه خطرناک
بیانیه وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان موضعی کاملاً اصولی و مبتنی بر اصول بنیادین حقوق بینالملل است. در این بیانیه بهصراحت تأکید شده است که تصمیم دولت اسرائیل درباره اصطلاح «نسلکشی ارامنه»، موجب نگرانی جدی است. همچنین اشاره میشود که تحریف حقایق تاریخی مربوط به رویدادهای سال ۱۹۱۵ و تبدیل روندهای پیچیده تاریخی به موضوع تصمیمگیریهای سیاسی، آن هم به دور از مبانی حقوقی و علمی، غیرقابل قبول است.
در این بیانیه آمده است: «چنین اقداماتی نه در خدمت آشتی و تفاهم متقابل، بلکه در جهت تشدید اختلافات موجود قرار دارد و مانع تلاشها برای صلح و آشتی پایدار در منطقه میشود. جمهوری آذربایجان موضع ثابت خود را در زمینه دفاع از حقایق تاریخی، احترام به اصول حقوق بینالملل و ترویج صلح پایدار در منطقه همچنان ادامه خواهد داد.»
وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان از دولت اسرائیل خواسته است تا در تصمیم اتخاذشده خود بازنگری کند.
در بیانیه وزارت امور خارجه، نگرانی نسبت به ایجاد یک پیشسابقه خطرناک نه تنها در قبال ترکیه، بلکه در کل نظام روابط بینالملل ابراز شده است. تاریخ موضوع پژوهش مورخان است، نه سیاستمداران. صدور احکام سیاسی از سوی پارلمانها یا دولتها درباره رویدادهای صدها سال پیش، نه با رویکرد علمی سازگار است و نه با اصول حقوق بینالملل. تبدیل رویدادهای تاریخی به ابزار ژئوپلیتیکی، اعتماد میان دولتها را تقویت نمیکند، بلکه برعکس، زمینهساز درگیریهای جدید میشود. در بیانیه وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان بهدرستی تأکید شده است که چنین اقداماتی نه به آشتی و تفاهم، بلکه به تعمیق اختلافات موجود منجر میشود. به همین دلیل، موضع جمهوری آذربایجان اصولی بوده و بر پایه حقوق بینالملل استوار است.
موضع آذربایجان تأییدی دیگر بر اصل «یک ملت، دو دولت» است
پس از تصمیم دولت اسرائیل، تنها کشوری که بیانیه رسمی و آشکار در حمایت از ترکیه صادر کرد، جمهوری آذربایجان بود. این امر تصادفی نیست. روابط میان آذربایجان و ترکیه مدتهاست از چارچوب اتحاد کلاسیک فراتر رفته و به سطح برادری راهبردی ارتقا یافته است. اصل «یک ملت، دو دولت» اکنون به یک الگوی رفتاری سیاسی مشخص تبدیل شده است. حضور در کنار یکدیگر در شرایط دشوار، جوهر اصلی این الگو را تشکیل میدهد. بیانیه وزارت امور خارجه نیز تجلی عملی همین خطمشی سیاسی بود.
جمهوری آذربایجان همواره در موضوعاتی که به منافع ملی ترکیه لطمه وارد میکرد، موضعی اصولی اتخاذ کرده است. همانگونه که ترکیه در جنگ ۴۴ روزه میهنی از روز اول در کنار آذربایجان قرار داشت، آذربایجان نیز در موضوعاتی که منافع ترکیه را هدف قرار میدهد، موضعی صریح و قاطع اتخاذ میکند. این اعتماد متقابل، ستون اصلی اتحاد راهبردی دو کشور است.
پاسخ به تبلیغات علیه باکو در ترکیه
در سالهای اخیر برخی محافل تلاش کردهاند در افکار عمومی ترکیه، جمهوری آذربایجان را بهصورت نادرست بهعنوان کشوری «طرفدار اسرائیل» معرفی کنند. متأسفانه برخی جریانهای سیاسی و تعدادی از رسانهها نیز با طرح اتهام نزدیکی بیش از حد باکو به اسرائیل، سعی کردهاند از این موضوع بهعنوان ابزاری برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی در ترکیه استفاده کنند. حتی کسانی بودند که با استفاده از استدلال «همبستگی مسلمانان» از باکو انتقاد میکردند. در حالیکه سیاست خارجی جمهوری آذربایجان همواره بر پایه منافع ملی، حقوق بینالملل و اتحادهای راهبردی شکل گرفته است. موضعگیری سریع و صریح آذربایجان در حمایت از ترکیه پس از تصمیم دولت اسرائیل، بار دیگر نشان داد که این ادعاها کاملاً بیاساس هستند.
امروز نیز همانند گذشته، جمهوری آذربایجان در کنار ترکیه قرار گرفت. این امر پاسخی روشن و قاطع به همه گمانهزنیها و برداشتهای نادرست است.
چرا فلسطین درباره تصمیم «نسلکشی ارامنه» اسرائیل سکوت کرده است؟
وضعیت موجود از منظر سیاسی برای ترکیه نیز اهمیت دارد و میتواند زمینهساز برداشتها و نتیجهگیریهای مهمی در عرصه سیاست خارجی باشد. ترکیه در سالهای اخیر موضع بسیار اصولی در قبال مسئله فلسطین نشان داده است. آنکارا در مجامع بینالمللی بهطور پیوسته از حقوق مردم فلسطین دفاع کرده، حمایت سیاسی و دیپلماتیک جدی ارائه داده، برنامههای گسترده کمکهای بشردوستانه اجرا کرده و در نتیجه تحولات غزه، روابط میان ترکیه و اسرائیل به سطحی از تنش شدید و حتی قطع ارتباطات نزدیک شده است.
با این حال، پس از اقدام دولت اسرائیل در این موضوع، از سوی فلسطین موضع رسمی مشابهی در حمایت از آنکارا مطرح نشد. این مسئله نیز نمیتواند نادیده گرفته شود. در روابط بینالملل، دوستی تنها با بیانیهها سنجیده نمیشود، بلکه با اقدامات مشخص معنا پیدا میکند. متحد واقعی کسی است که در روزهای سخت در کنار طرف مقابل باشد.
جمهوری آذربایجان نیز بار دیگر این اصل را بهصورت عملی نشان داد.
واقعیت تاریخی: روابط نزدیک یاسر عرفات با مقامات ارمنی
در تاریخ سیاسی منطقه نیز برخی واقعیتهای مهم وجود دارد که نباید فراموش شوند. در گذشته، روابط نزدیک یاسر عرفات، رهبر فلسطین، با مقامات ارمنی برای هیچکس پنهان نیست. همچنین، شناخته شده است که وزیر امور خارجه فعلی فلسطین دارای ریشه ارمنی است. علاوه بر این، در دورههای مختلف، درباره فعالیت اردوگاههای سازمانهای تروریستی ارمنی در مناطق فلسطین و لبنان اطلاعات و شواهد قابل توجهی وجود دارد. این گروههای تروریستی در دورههای مختلف قرن گذشته، دست به اقدامات تروریستی متعددی علیه دیپلماتهای ترک زدهاند.
تمام این موارد بخشی از تاریخ پیچیده سیاسی منطقه است و باید هنگام ارزیابیها مورد توجه قرار گیرد. بررسی عینی و بیطرفانه واقعیتهای تاریخی بسیار مهمتر از رویکردهای احساسی است.
فرصتی برای ترکیه تا دوستان و شرکای واقعی خود را دوباره ارزیابی کند
تصمیم دولت اسرائیل میتواند هم بر روابط اسرائیل و ترکیه و هم بر مشارکت راهبردی اسرائیل با جمهوری آذربایجان تأثیر منفی بگذارد. میان آذربایجان و اسرائیل در حوزههای مختلف همکاریهای موفقی وجود دارد. همچنین بارها تأکید شده است که عادیسازی روابط میان ترکیه و اسرائیل برای منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است.
در چنین شرایطی، تبدیل اختلافات تاریخی به سطح تصمیمگیری سیاسی در راستای منافع هیچ طرفی نیست. دعوت وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان از دولت اسرائیل برای بازنگری در این تصمیم، رویکردی سازنده و مسئولانه است. بازنگری مجدد رهبری اسرائیل در این موضوع میتواند بهترین اقدام باشد. رویدادهای تاریخی نباید به ابزار مبارزه سیاسی تبدیل شوند. روابط میان کشورها باید بر پایه احترام متقابل، حقوق بینالملل و اصول مشارکت راهبردی استوار باشد.
جمهوری آذربایجان نیز از این پس به سیاست اصولی خود در زمینه دفاع از حقیقت تاریخی، احترام به اصول حقوق بینالملل و ترویج صلح پایدار در منطقه ادامه خواهد داد. این موضع هم در راستای منافع ملی آذربایجان و هم در جهت حفظ ثبات منطقهای است.
در چنین شرایطی و با توجه به واقعیتهای موجود، میتوان آن را فرصتی برای ترکیه دانست تا دوستان واقعی و شرکای قابل اعتماد خود را دوباره ارزیابی کند.
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
