سیاست

مصاحبه خبرگزاری آپا با دیمیترو شلاپاچنکو، هماهنگ‌کننده مقیم جدید سازمان ملل متحد در جمهوری آذربایجان

باکو را شهری باشکوه می‌دانم

شما به‌تازگی فعالیت خود را به‌عنوان هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در جمهوری آذربایجان آغاز کرده‌اید. نخستین برداشت شما از این کشور چگونه است و چه اولویت‌هایی را برای مأموریت خود تعیین کرده‌اید؟

کمی بیش از دو ماه است که در جمهوری آذربایجان هستم و همان‌طور که احتمالاً می‌توانید حدس بزنید، نخستین برداشت من فوق‌العاده مثبت است. من باکو را شهری باشکوه می‌دانم. در اینجا موزه‌های بسیار زیبایی وجود دارد و زندگی فرهنگی بسیار غنی است. اما البته، مهم‌ترین چیز برای من مردم جمهوری آذربایجان هستند.

افرادی که تاکنون در اینجا، چه در دولت و چه صرفاً در خیابان، با آنها برخورد داشته‌ام، تأثیر بسیار خوبی بر من گذاشته‌اند. من در اینجا با افراد روشنفکر واقعی بسیاری روبه‌رو شده‌ام. برای من، این‌که در مترو، فروشگاه‌ها و کافه‌ها با افرادی مواجه شوم که تقریباً درباره هر موضوعی آماده برقراری ارتباط و گفت‌وگو هستند، تجربه‌ای جدید بود. آنها بسیار متین و مهربان هستند. بنابراین، تاکنون تنها یک بار به خارج از باکو سفر کرده‌ام.

همراه با خانواده‌ام به خارج از باکو سفر کرده‌ایم و واقعاً از طبیعت این شهر لذت برده‌ایم. من غذاهای آذربایجانی را بسیار دوست دارم. غذاها و دستورهای متنوع بسیاری را کشف کرده‌ام که پیش از این نمی‌شناختم و هرگز آنها را نچشیده بودم و اکنون به یکی از طرفداران پروپاقرص آنها تبدیل شده‌ام.

همچنین چند بار به فیلارمونیا رفته‌ام و واقعاً موسیقی قدیمی آذربایجانی را که بسیار به دلم نزدیک است، دوست دارم. نحوه فعالیت دولت و این‌که تا چه اندازه حرفه‌ای و منظم عمل می‌کند، تأثیر بسیار زیادی بر من گذاشته است. در مجموع، فکر می‌کنم جمهوری آذربایجان کشور فوق‌العاده‌ای برای زندگی و حضور است.

تلاش می‌کنیم با دولت در مورد قره‌باغ و زنگزور شرقی گفت‌وگویی راهبردی برقرار کنیم

چارچوب همکاری سازمان ملل متحد در زمینه توسعه پایدار برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ اخیراً اجرایی شده است. اولویت‌های اصلی این سند چیست و این سند چگونه از دستورکار توسعه ملی جمهوری آذربایجان حمایت می‌کند؟

این سند بسیار گسترده است و پیش‌بینی می‌کند که بسیاری از محورهای آن در جریان روند اجرا مشخص شوند. البته ما درباره محیط زیست و رشد اقتصادی فراگیر صحبت می‌کنیم، اما اینها صرفاً جهت‌گیری‌های کلی هستند.

این‌که به‌طور مشخص چه اقداماتی انجام خواهد شد، با دولت مورد بحث قرار خواهد گرفت. یکی از موضوعاتی که بیش از همه مایلم روی آن کار کنم، طبیعتاً در نظر گرفتن این مسئله است که دولت بازسازی قره‌باغ و زنگزور شرقی را در اولویت قرار داده است. ما به‌عنوان سازمان ملل متحد، طبیعتاً باید از اولویت‌های توسعه‌ای دولت حمایت و آنها را همراهی کنیم.

به همین دلیل، فکر می‌کنم تلاش می‌کنیم با دولت در مورد قره‌باغ و زنگزور شرقی یک گفت‌وگوی راهبردی برقرار کنیم. تلاش خواهیم کرد این گفت‌وگو را در ماه اکتبر، در آستانه روز سازمان ملل متحد، برگزار کنیم و این امر به ما امکان خواهد داد مشخص کنیم که در این مناطق، در چه زمینه‌هایی می‌توانیم از دولت حمایت کنیم.

من می‌خواهم بیشتر با جوانان کار کنم. به همین دلیل، در حال حاضر در حال گفت‌وگو برای گسترش همکاری بسیار خوب و موجود خود با دانشگاه ADA هستیم.

اما می‌خواهم در سایر دانشگاه‌ها، از جمله، طبیعتاً، دانشگاه قره‌باغ نیز فعالیت بیشتری با جوانان داشته باشم. فکر می‌کنم ادامه کار در زمینه محیط زیست نیز، طبیعتاً، مناسب باشد. این موضوع هم برای این کشور و هم برای سازمان ملل متحد از اولویت‌های مهم است. همکاری با زنان و بررسی این‌که چگونه می‌توانیم از جمهوری آذربایجان در زمینه رشد اقتصادی حمایت کنیم نیز بسیار مهم خواهد بود.

فکر می‌کنم نکته اصلی برای آینده این است که این چارچوب می‌تواند تغییر داده شده و با شرایط سازگار شود. بنابراین، خواهیم دید دولت به چه چیزهایی نیاز دارد و فعالیت‌های خود را برای همراهی با دولت در این مسیر، متناسب با نیازها تنظیم خواهیم کرد.

جمهوری آذربایجان دیگر تنها شریک ما نیست، بلکه به کشورهای دیگر نیز کمک می‌کند

سال آینده سی‌وپنجمین سال همکاری میان جمهوری آذربایجان و سازمان ملل متحد تکمیل خواهد شد. مرحله کنونی همکاری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ به نظر شما، مهم‌ترین دستاوردهای بیش از سه دهه این شراکت چه بوده است و چه فرصت‌های جدیدی را برای توسعه همکاری‌ها در آینده می‌بینید؟

پوشش دادن ۳۵ سال آسان نیست. اما فکر می‌کنم اگر بررسی کنیم که ۳۵ سال پیش روابط دولت با سازمان ملل متحد در چه مرحله‌ای قرار داشت و اکنون در چه وضعیتی هستیم، خواهیم دید که در مرحله‌ای کاملاً متفاوت قرار داریم.

این همکاری با ارائه کمک‌های بشردوستانه توسط سازمان ملل متحد آغاز شد و اکنون ما به‌عنوان شرکا در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنیم. بنابراین، در حالت ایده‌آل، مایلم سازمان ملل نقش مشاوره‌ای پررنگ‌تری داشته باشد، در زمینه سیاست‌گذاری توصیه‌هایی ارائه کند و البته بهترین تجربیاتی را که در نقاط مختلف جهان به دست آورده‌ایم، به اشتراک بگذارد.

یکی از نکات مهمی که تغییر کرده، این است که جمهوری آذربایجان دیگر صرفاً شریک ما نیست، بلکه اکنون به کشورهای دیگر نیز کمک ارائه می‌کند.

گاهی این کمک‌ها از طریق سازمان ملل ارسال می‌شوند و ما از این بابت بسیار خرسندیم. در عین حال، جمهوری آذربایجان اکنون به یک پلتفرم بزرگ برای برگزاری کنفرانس‌ها و گفت‌وگوهای بین‌المللی تحت حمایت سازمان ملل تبدیل شده است. فکر می‌کنم این نیز برای من یک دستاورد بزرگ است.

البته، کنفرانس کاپ ۲۹ از این نظر اهمیت زیادی داشت، اما در فاصله میان آن، بسیاری از رویدادهای دیگر نیز برگزار شده‌اند. در حال حاضر، همراه با دولت، در حال بررسی فرصت‌های جدید برای برگزاری رویدادهایی در سطح عالی و با مقیاس بزرگ‌تر هستیم.

همچنین باید اضافه کنم که ابتکارات منطقه‌ای که دولت جمهوری آذربایجان با همکاری سازمان ملل متحد اجرا می‌کند، از جمله ابتکارات مرتبط با دریای خزر و سایر موضوعات زیرمنطقه‌ای، نیز برای سازمان ملل از اهمیت زیادی برخوردار است.

جمهوری آذربایجان خود را به‌عنوان یکی از رهبران حوزه محیط زیست تثبیت کرده است

اقدام اقلیمی همچنان یکی از اولویت‌های جهانی سازمان ملل متحد است. پس از میزبانی جمهوری آذربایجان از کاپ ۲۹ و برگزاری اخیر هفته اقدام اقلیمی باکو، نقش این کشور را در پیشبرد دستورکار جهانی اقلیم و گذار سبز چگونه ارزیابی می‌کنید؟

جمهوری آذربایجان خود را به‌عنوان یکی از رهبران حوزه محیط زیست تثبیت کرده است.

اگر از منظر تاریخی به کاپ ۲۹ نگاه کنیم، به یاد دارید که جمهوری آذربایجان کمتر از یک سال برای آماده شدن جهت میزبانی کاپ ۲۹ فرصت داشت. این‌که جمهوری آذربایجان توانست این رویداد را در مدت زمانی کوتاه‌تر از تمامی کشورهای دیگری که تاکنون میزبان کاپ بوده‌اند، سازماندهی کند، وظیفه‌ای بسیار بزرگ و دشوار بود.

همه ما این را یک موفقیت بزرگ می‌دانیم و از آن زمان تاکنون، جمهوری آذربایجان همواره در کانون توجه قرار داشته است. همان‌طور که به‌درستی اشاره کردید، هفته اقدام اقلیمی باکو اکنون برای سومین بار در جمهوری آذربایجان برگزار می‌شود. من، البته، در بسیاری از رویدادهای برگزارشده در چارچوب هفته اقدام اقلیمی باکو شرکت کرده‌ام و کاملاً روشن است که مردم به جمهوری آذربایجان می‌آیند، زیرا باور دارند دولت محیطی واقعی برای گفت‌وگو با جامعه بین‌المللی ایجاد کرده است. آنها می‌بینند که دولت برای این موضوع اهمیت قائل است و واقعاً سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در این رویدادها انجام می‌دهد.

با توجه به هزینه‌هایی که این کشور برای کاپ و هفته اقدام اقلیمی باکو متحمل شده است، روشن است که جمهوری آذربایجان صرفاً به حرف بسنده نکرده و در حال انجام اقدامات عملی است.

وجود چنین مجمع و بستری که دیگران در آن احساس راحتی کنند و بتوانند در آن حضور یافته و به گفت‌وگو و تبادل نظر بپردازند، اهمیت زیادی دارد. و دیگر موضوع تنها به گفت‌وگوها محدود نمی‌شود؛ اکنون رویکرد تغییر کرده است.

اکنون سؤال اصلی این است که چه چیزی را به مرحله اجرا درمی‌آوریم؟ مردم دیگر با دستاوردهای خود می‌آیند و اینکه از باکو به‌عنوان بستری برای معرفی و به نمایش گذاشتن دستاوردهای خود استفاده می‌کنند، اتفاق خوبی است.

از نظر من، جمهوری آذربایجان در این زمینه همچنان نقش پیشرو خود را حفظ خواهد کرد. ما در سازمان ملل متحد این موضوع را به رسمیت می‌شناسیم.

ما بی‌صبرانه منتظر برگزاری «هفته اقلیم باکو ۲۰۲۷» در سال آینده در جمهوری آذربایجان هستیم و آماده‌ایم که به‌عنوان نظام سازمان ملل متحد از این رویداد حمایت کنیم.

مذاکرات برای آغاز یک پروژه مین‌زدایی در قره‌باغ وارد مرحله نهایی شده است

بازسازی و نوسازی پس از مناقشه یکی از اولویت‌های جمهوری آذربایجان است. دولت آذربایجان برنامه‌های گسترده‌ای را برای تضمین بازگشت امن و شایسته آوارگان داخلی سابق به مناطق خود اجرا می‌کند. شما اخیراً از مناطق آزادشده جمهوری آذربایجان بازدید کردید. مهم‌ترین برداشت‌های شما از این سفر چه بود و نقش سازمان ملل متحد را در حمایت از بازسازی، توسعه و ادغام مجدد این منطقه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

از آنجا که به‌تازگی فعالیت خود را به‌عنوان هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد آغاز کرده‌ام و بازسازی قره‌باغ و زنگزور شرقی یکی از اولویت‌های اصلی دولت است، برای من بسیار مهم بود که شخصاً ببینم در آنجا درباره چه موضوعاتی گفت‌وگو می‌شود و چه اقداماتی در حال انجام است.

من از مناطق آزادشده بازدید کرده‌ام، اما فکر می‌کنم شما نیز می‌دانید که در حال حاضر، در این مناطق پروژه‌های گسترده بازسازی و نوسازی در حال اجراست.

من شاهد ظرفیت مالی قابل‌توجهی بودم که دولت در اینجا تاسیس کرده و همچنین سرمایه‌گذاری‌های عظیمی که انجام داده است. جاده‌هایی را دیدیم که به‌طور کامل بازسازی شده‌اند، شهرهایی که از نو ساخته شده‌اند، خانه‌هایی که از صفر احداث شده‌اند و همچنین شاهد مرمت برخی از بناهای تاریخی بودیم.

باید اعتراف کنم که بسیار تحت تأثیر قرار گرفتم. زیرا انجام چنین بازسازی گسترده‌ای برای هر کشوری دشوار است و از اینکه می‌بینم دولت جمهوری آذربایجان توانسته است به این هدف دست یابد، خرسند شدم.

البته، وظیفه اصلی این است که مردم به این مناطق بازگردند، قره‌باغ و زنگزور شرقی به شرایطی کاملاً مناسب برای زندگی تبدیل شوند و به‌طور کامل در اقتصاد جمهوری آذربایجان ادغام شوند. فکر می‌کنم این روند در حال انجام است.

از دیدگاه سازمان ملل متحد، ما خرسند خواهیم بود که تا حد توان خود در این روند مشارکت و به آن کمک کنیم. زیرا ما همکاری بسیار نزدیکی با دولت داریم و خواهان موفقیت دولت در این زمینه هستیم.

همان‌طور که اشاره کردم، دانشگاه قره‌باغ یکی از زمینه‌های مهمی است که ما می‌توانیم در آن حمایت خود را ارائه کنیم، اما زمینه‌های دیگری نیز وجود دارد.

برای مثال، می‌دانم که برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) در حال کار بر روی بازطراحی و برنامه‌ریزی مجدد دو روستا است و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز با کشاورزان همکاری می‌کند. اما البته، محور اصلی فعالیت‌ها مین‌زدایی خواهد بود. زیرا بدون تأمین امنیت مناطق، امکان بازگشت مردم به این مناطق وجود ندارد.

همان‌طور که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز گفته است، بدون اقدامات مین‌زدایی، صلح کامل نیست. به همین دلیل، این موضوع یکی از اولویت‌های اصلی ماست.

در حال حاضر، مذاکرات برای آغاز یک پروژه مین‌زدایی در قره‌باغ در اوایل سال ۲۰۲۷، با اجرای دفتر خدمات پروژه‌های سازمان ملل متحد (UNOPS) و با تأمین مالی اتحادیه اروپا، در مرحله نهایی قرار دارد. فکر می‌کنم این تنها آغاز کار خواهد بود.

صحبت از یک پروژه بزرگ است و فکر می‌کنم پروژه‌های بیشتری نیز می‌تواند در پی آن اجرا شود. البته، باید به این موضوع نیز بیندیشیم که چگونه می‌توان سطح زندگی افرادی را که تاکنون به قره‌باغ منتقل شده‌اند بهبود بخشید، چگونه دسترسی آنها به خدمات پزشکی را فراهم کرد و مهم‌تر از همه، چگونه برای آنها اشتغال ایجاد کرد.

می‌دانم که دولت در این زمینه دیدگاه بسیار روشنی دارد و اگر ما به‌عنوان سازمان ملل متحد بتوانیم در این روند در کنار آنها باشیم و از آنها حمایت کنیم، قطعاً بسیار خرسند خواهیم شد.

صلح و ثبات منطقه‌ای برای توسعه پایدار اهمیت بسیار زیادی دارد. از دیدگاه سازمان ملل متحد، روند عادی‌سازی روابط میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان تا چه اندازه برای کل منطقه قفقاز جنوبی اهمیت دارد و سازمان ملل متحد، با رعایت مأموریت و اختیارات خود، چگونه می‌تواند به ایجاد اعتماد و برقراری صلح پایدار در منطقه کمک کند؟

صلحی که میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان حاصل شده است، از نظر منطقه‌ای اهمیت بسیار زیادی دارد.

ما آماده ارائه حمایت هستیم، اما این تصمیمی است که بر عهده کشورهای عضو قرار دارد. اگر جمهوری آذربایجان مایل باشد که سازمان ملل در این روند مشارکت کند، ما آماده‌ایم و از انجام آن بسیار خرسند خواهیم شد.

ما متعهد به حمایت از دولت‌ها در این روند هستیم. با این حال، منتظر خواهیم ماند تا دولت‌ها در خصوص نحوه مشارکت سازمان ملل در این فرآیند، درخواستی ارائه دهند.

آذربایجان به‌تدریج نقش خود را به‌عنوان پلی برای گفت‌وگوی بین‌المللی و همکاری چندجانبه بیش از پیش بر عهده می‌گیرد. در چارچوب سازمان ملل متحد، این نقش آذربایجان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

فکر می‌کنم سازمان ملل متحد از هر ابتکاری که به درک بهتر میان کشورها و مردم، صلح، آشتی و روابط حسن همجواری کمک کند، استقبال می‌کند.

در این زمینه، البته، در مدتی که من در باکو حضور داشته‌ام، چندین کنفرانس برگزار شده است. فکر می‌کنم در آینده نیز رویدادهای بیشتری از این دست برگزار خواهد شد.

من خوشحالم که بخشی از تمامی این ابتکارات هستم و می‌خواهم تأکید کنم که تنها از طریق گفت‌وگو می‌توانیم به درک متقابل دست یابیم و از درگیری‌ها و سوءتفاهم‌ها جلوگیری کنیم.

به همین دلیل، ما نقش دولت آذربایجان را در ایجاد چنین فضای مساعدی بسیار ارزشمند می‌دانیم.

من بسیار خرسندم که آذربایجان در بسیاری از تلاش‌ها پیشگام است

سه اولویت اصلی خود را برای تقویت همکاری میان سازمان ملل متحد و آذربایجان طی پنج سال آینده چگونه تعیین می‌کنید؟

فکر می‌کنم ما در حال حاضر همکاری فوق‌العاده خوب و سازنده‌ای در راستای ایجاد بسترهایی داریم که کشورهای مختلف را برای انواع گوناگون گفت‌وگوها به شکلی بسیار خوب و سازنده گرد هم می‌آورد.

فکر می‌کنم بستری که دولت آذربایجان از طریق سازمان ملل متحد ارائه کرده است، در آینده نیز ادامه خواهد داشت. این موضوع یکی از اولویت‌های اصلی خواهد بود.

اولویت دوم، البته، همراهی با دولت آذربایجان در قره‌باغ و زنگزور شرقی خواهد بود.

هر کاری که سازمان ملل متحد بتواند برای کمک به این روند انجام دهد، با کمال میل انجام خواهیم داد.

اولویت سوم نیز شاید به طور کلی حوزه محیط زیست باشد. می‌بینیم که همه کشورهای منطقه از تأثیرات تغییرات اقلیمی رنج می‌برند.

این کاری نیست که یک کشور بتواند به تنهایی انجام دهد. من بسیار خرسندم که آذربایجان در بسیاری از تلاش‌ها پیشگام است. ما، البته، با دولت برای توسعه بیشتر چنین رویکردی همکاری خواهیم کرد.

چه صحبت از رودخانه‌های فرامرزی، آب، دریای خزر یا مسائل مرتبط با سازگاری با تغییرات اقلیمی باشد، همه این موارد در دستور کار ما قرار دارند.

فکر می‌کنم این سومین حوزه بزرگ همکاری نزدیک ما خواهد بود.

آیا ابتکار یا پروژه جدیدی وجود دارد که سازمان ملل متحد قصد داشته باشد در جمهوری آذربایجان اجرا کند؟

پروژه‌هایی وجود دارد که قرار است با همکاری UNOPS و UNEP اجرا شوند.

نخستین مورد، پروژه «آبی‌سازی دریای خزر» (Blueing the Caspian Sea) است که توسط UNEP و UNOPS اجرا خواهد شد.

پروژه «آبی‌سازی دریای خزر» با هدف تقویت پایش آلودگی، حفاظت از تنوع زیستی و توسعه همکاری‌های زیست‌محیطی منطقه‌ای طراحی شده است. این پروژه به جمهوری آذربایجان و کشورهای همسایه کمک خواهد کرد تا پایه‌های علمی و نهادی قوی‌تری برای حفاظت از دریای خزر ایجاد کنند.

هدف اصلی، البته، پاک‌تر کردن دریای خزر است. به‌زودی روند استخدام کارشناسان بین‌المللی و ملی آغاز خواهد شد و اجرای پروژه نیز شروع می‌شود.

آن‌ها همچنین پروژه مشابهی درباره دریای سیاه دارند. در این زمینه از تجربه مشخصی برخوردار هستند.

اما به طور کلی، مسئله اصلی در اینجا این است که دریای خزر با مجموعه‌ای از مشکلات مواجه است.

یکی از این مشکلات، کاهش میزان آبی است که وارد دریای خزر می‌شود. آب عمدتاً از رودخانه ولگا وارد خزر می‌شود. بر اساس محاسبات ما، حجم آبی که در سال‌های اخیر وارد دریای خزر شده، ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یافته است.

این موضوع از جنبه‌های مختلف بر دریای خزر تأثیر می‌گذارد. نخست، بر تنوع زیستی تأثیر می‌گذارد. زیرا هرچه سطح آب دریا پایین‌تر می‌رود، برخی از جانوران و گونه‌های گیاهی و جانوری به سمت آب‌های عمیق‌تر عقب‌نشینی می‌کنند که این امر مشکلاتی را ایجاد می‌کند یا موجب می‌شود میزان زاد و ولد و تکثیر آن‌ها مانند گذشته نباشد.

برای مثال، جمعیت برخی از گونه‌های جانوری کاهش می‌یابد که این موضوع برای دریای خزر مطلوب نیست.

مسئله دوم، البته، جنبه اقتصادی دارد. در حال حاضر کشتی‌ها نمی‌توانند به بنادر نزدیک شوند. آن‌ها مجبورند محموله‌های خود را در آب‌های عمیق‌تر تخلیه کنند.

در نتیجه، برای جابه‌جایی محموله‌ها باید منابع اضافی صرف شود. این امر برای مبادلات اقتصادی مناسب نیست.

ما شاهد آن هستیم که اتحادیه اروپا و چین، با توجه به اهمیت روزافزون کریدور میانی، این مسیر را به‌عنوان مسیری با اهمیت فزاینده در نظر می‌گیرند و این موضوع در آینده به یک مسئله مهم تبدیل خواهد شد.

برای اتصال چین از طریق راه‌آهن، سرمایه‌گذاری‌هایی انجام شده است. این مسیر، البته، باید از جمهوری آذربایجان عبور کند. بنابراین، آذربایجان یکی از کشورهای اصلی در این کریدور خواهد بود.

طبیعتاً وضعیت دریای خزر نیز بر این موضوع تأثیر خواهد گذاشت. همان‌طور که می‌بینید، در اینجا مسائل متعددی وجود دارد. اگر بتوانیم به هر شکلی در حل این مسائل مشارکت داشته باشیم، بسیار خرسند خواهیم بود که این کار را در چارچوب این پروژه انجام دهیم.

ما معتقدیم که این تازه آغاز کار است. پروژه‌های بیشتری در پیش خواهد بود، اما گذر زمان آن را مشخص خواهد کرد.

ایلگار خودییف