امروز در ساعات ظهر، ایران با پهپاد به اهداف غیرنظامی در قلمرو جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان حمله کرد. بر اثر حمله پهپادی که به فرودگاه نخجوان و نزدیکی مدرسه متوسطه روستای شکرآباد اصابت کرد، ۴ نفر زخمی شدند و به زیرساختها آسیب رسید. باند پرواز فرودگاه نخجوان نیز تخریب شد.
موضوع این است که آذربایجان، مانند سایر همسایگان و کشورهایی که با آنها روابط دوستانه دارد، با ایران نیز سیاست همسایگی متوازن و روابط دیپلماتیک برقرار کرده است.
بلافاصله پس از شروع درگیری، جیحون بایراماف، وزیر امور خارجه آذربایجان، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تماس گرفت و مجدداً یادآوری کرد که هیچ یک از همسایگان و کشورهای دوست، از جمله ایران، نمیتوانند از خاک آذربایجان علیه دیگران استفاده کنند؛ این موضع بارها توسط فرمانده کل قوا، الهام علیاف، بیان شده است.
الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، از معدود رهبران جهان بود که به مناسبت درگذشت علی خامنهای، رهبر عالی ایران، به ایران تسلیت گفت. رئیسجمهور شخصاً از سفارت ایران در آذربایجان بازدید و تسلیت خود را اعلام کرد.
آذربایجان با ایجاد گذرگاه مرزی با ایران، امکان عبور و خروج شهروندان سایر کشورها از ایران و همچنین بازگشت شهروندان ایرانی به کشور خود را فراهم کرده است.
بر اساس این گزارش، آذربایجان همچنین قصد داشت کمکهای بشردوستانه به ایران ارائه دهد.
با وجود همه این اقدامات، رژیم ملا امروز جمهوری خودمختار نخجوان، بخشی جداییناپذیر از آذربایجان، را به هدف خود تبدیل کرده است. اهداف رژیم ایران شامل مدرسه و فرودگاه غیرنظامی بوده است.
این موضوع نشاندهنده عدم احترام رژیم ایران به حقوق بینالملل و حاکمیت کشورهاست.
وکیل شمیل پاشایف با اشاره به جنبه حقوقی این حادثه به خبرگزاری آپا گفت که چنین حملاتی علیه جمعیت غیرنظامی و زیرساختهای غیرنظامی از جمله جدیترین موارد نقض حقوق بینالملل بشردوستانه است: «چنین اقداماتی نقض آشکار کنوانسیون ژنو بوده و در چارچوب حقوق بینالملل در دسته جرایم سنگین قرار دارند. یکی از اصول اساسی حقوق بینالملل بشردوستانه، حفاظت از غیرنظامیان و تاسیسات غیرنظامی است. حتی در شرایط جنگی، حمله عمدی به غیرنظامیان کاملاً ممنوع است و در چنین مواردی مسئولیت هم در سطح دولتی و هم به صورت مسئولیت فردی مطرح میشود.»
شامیل پاشایف، وکیل دادگستری
الینا برداچ یالوف، عضو سابق کنست اسرائیل و محقق دانشگاهی، با اشاره به فضای امنیتی منطقه گفت که الگوی رفتار رژیم ملا سالهاست که تغییر نکرده است: «رژیم ایران سالهاست که با استفاده از نیروهای نیابتی به اسرائیل حمله میکند. ما این را در لبنان از طریق حزبالله، در سوریه از طریق گروههای مسلح مورد حمایت ایران و همچنین از طریق حماس که توسط ایران تأمین مالی و مسلح شده است، مشاهده کردهایم. این الگو نشان میدهد که زمانی که منافع استراتژیک رژیم در تضاد با دیگر کشورها قرار میگیرد، آمادگی احترام به حاکمیت و امنیت سایر دولتها را ندارد.»
الینا برداچ-یالوف، نماینده سابق کنست اسرائیل و پژوهشگر دانشگاهی
پیتر تیز، تحلیلگر سیاسی آمریکایی، به خبرگزاری آپا گفت که حمله پهپادی به جمهوری خودمختار نخجوان باید بهعنوان رویدادی در نظر گرفته شود که تنش امنیتی موجود در منطقه را بیش از پیش افزایش میدهد. به گفته او، چنین حوادثی باعث تشدید گفتارهای نظامی و سیاسی میشود و محیط امنیتی منطقه را حساستر میکند.
پیتر تیز، تحلیلگر سیاسی آمریکایی
به عقیده پیتر تیز، تجربه درگیریها در خاورمیانه و مناطق اطراف نشان میدهد که چنین حوادث نظامی به سرعت خطر تشدید گستردهتری را افزایش میدهند.
او تأکید کرد که از نظر امنیت نخجوان و ثبات منطقه، موضوع اصلی جلوگیری از افزایش تنشهای نظامی و فعالسازی مکانیزمهای دیپلماتیک است. به گفته این کارشناس، در غیر این صورت، چنین حوادثی میتواند منجر به مشکلات امنیتی گستردهتر در منطقه شود.
زائور ممدوف، دکترای فلسفه در علوم سیاسی از آکادمی مدیریت دولتی تحت ریاست جمهوری، که به وضعیت سیاسی منطقه توجه دارد، گفت که در شرایط فعلی، رژیم ملا عملاً در صحنه بینالمللی منزوی است: «به دلیل سیاستهای دنبالشده توسط رژیم مذهبی، این کشور دوستانی ندارد و متحدان موجود نیز در حوزه نظامی-سیاسی حمایت فعال ارائه نمیدهند. این وضعیت باعث شده که ایران در منطقه و نظام بینالملل روزبهروز بیشتر منزوی شود. در چنین شرایطی، حمله پهپادی به جمهوری خودمختار نخجوان برای آذربایجان نگرانی جدی ایجاد میکند و این حادثه خطرات جدیدی ایجاد میکند که میتواند بر توازن امنیتی منطقه تأثیر بگذارد.»
زائور ممدوف، دکترای فلسفه در علوم سیاسی از آکادمی مدیریت دولتی تحت ریاست جمهوری
افق اوراس، سیاستمدار و استاد علوم سیاسی ترکیه، در مصاحبه با خبرگزاری آپا به موضوع نقض حریم هوایی از منظر حقوق بینالملل پرداخت و گفت: «ورود به حریم هوایی یک کشور، فارغ از اینکه هدف چه باشد، به معنای نقض حاکمیت آن کشور است. تمامیت ارضی و حقوق حاکمیتی کشورها بر حریم هوایی یکی از اصول اساسی حقوق بینالملل است و نقض این اصول، اقدامی جدی است که تنشها را در منطقه افزایش میدهد. در چنین مواردی، فعال شدن مکانیسمهای دیپلماتیک و بررسی حادثه در سطح سیاسی ضروری است.»
افق اوراس، سیاستمدار ترکیهای و استاد علوم سیاسی
شمیل پاشایف با بسط موضوع مسئولیت قانونی، خاطرنشان کرد که حمله عمدی به اهداف غیرنظامی اکنون grave breach قوانین بینالمللی محسوب میشود: «هدف قرار دادن عمدی اهداف غیرنظامی اکنون در دسته grave breach قرار میگیرد و منجر به مسئولیت کیفری بینالمللی میشود. در چنین مواردی، تنها مسئولیت سیاسی مطرح نیست، بلکه مسئولیت حقوقی نیز مورد بررسی قرار میگیرد. هم دادگاههای ملی و هم دیوانها و محاکم بینالمللی صلاحیت تحقیق در این گونه حوادث را دارند و کشورهای زیاندیده حق دارند از مکانیسمهای حقوقی بینالمللی استفاده کنند.»
به گفته الینا بورداچ-یالوف، که به استراتژی امنیتی در منطقه اشاره کرد، این حادثه بخشی از مشکلات امنیتی گستردهتر است: «این موضوع ماهیت اصلی رژیم ایران را آشکار میکند. رژیم به همسایگان احترام نمیگذارد و زمانی که با اهداف و جاهطلبیهای خود در تضاد قرار میگیرد، حاکمیت سایر کشورها را به رسمیت نمیشناسد. هدف قرار دادن آذربایجان به وضوح نشان میدهد که تهران حاضر است حتی به کشورهایی که بخشی از جنگ نیستند حمله کند و این بار دیگر نشان میدهد که سیستم امنیتی منطقه چقدر شکننده است.»
زائور ممدوف با اشاره به رفتار دیپلماتیک آذربایجان، گفت که باکوی رسمی از آغاز درگیری تاکنون همواره رویکردی دوستانه و همسایگی از خود نشان داده است: « الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، از معدود رهبران جهان بود که پس از درگذشت خامنهای، به رئیسجمهور ایران تسلیت گفت. علاوه بر این، وزارت امور خارجه آذربایجان نیز به طور مستمر با همتایان ایرانی خود در تماس بوده و بیانیههای رسمی صادر کرده است. حتی قبل از شروع جنگ، آذربایجان تلاشهایی برای کاهش تنش انجام داده بود.»
افق اوراس با اشاره به مسئله حل مشکلات منطقهای، معتقد است که تنش فعلی تنها از طریق دیپلماتیک قابل حل است: «برای حل مسائل منطقه، دیپلماسی و مذاکرات کافی است. اقدامات غیرمنطقی، احساسی و ناپایدار نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه باعث عمیقتر شدن آن میشود. روابط میان کشورها باید بر پایه منطق، احترام متقابل و اصول صلح برقرار شود.»
شمیل پاشایف در مورد پیامدهای قانونی این حمله افزود که چنین حملاتی میتواند جنایت جنگی محسوب شود: «تمام این اقدامات در دسته جنایات جنگی قرار میگیرند و بر اساس قوانین ملی و الزامات کنوانسیونهای بینالمللی مسئولیت کیفری ایجاد میکنند. خسارات وارده باید جبران شود و افراد مسئول باید تحت پیگرد حقوقی قرار گیرند.»
الینا برداچ یالوف با اشاره به استراتژی منطقهای رژیم ملاها، گفت که تهران یک سیاست بلندمدت نفوذ را دنبال میکند: «تمام کشورها در منطقه باید این موضوع را به روشنی درک کنند: ایران دوست واقعی ندارد. آنچه دارد جاهطلبیهای استراتژیک، چشمانداز توسعه منطقهای و صبر طولانی است. تهران آماده است برای افزایش نفوذ خود سالها و حتی دههها صبر کند.»
زائور ممدوف با اشاره به قابلیتهای امنیتی آذربایجان، خاطرنشان کرد که این کشور از پتانسیل کافی برای حفاظت از حاکمیت خود برخوردار است: «ارتش آذربایجان قوی است و از تجهیزات نظامی مدرن برخوردار است. کشور هم میتواند حاکمیت خود را در سرزمین خود حفظ کند و هم عملیات لازم در نقاط استراتژیک را انجام دهد.»
افق اوراس با تأکید بر اهمیت همکاری منطقهای، خاطرنشان کرد که اراده و همکاری مشترک ترکیه و آذربایجان بستری مهم برای ثبات در منطقه است: «هر دو کشور میتوانند نقش مهمی در انتقال این وضعیت تنشآلود به مسیر آرام و منطقی ایفا کنند.»
بنابراین، حمله پهپادی به نخجوان نه تنها بهعنوان یک حادثه نظامی، بلکه بهعنوان رویدادی با پیامدهای گسترده از نظر حقوق بینالملل، امنیت منطقهای و توازن ژئوپولیتیکی ارزیابی میشود. ایران باید با کنار گذاشتن اقدامات تحریکآمیز و ارائه توضیح به آذربایجان، نسبت به این حادثه عذرخواهی کند.
فایق محموداف
داریانور جعفروا
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
