سیاست

مصاحبه ماکسات مامیتکانوف، سفیر جمهوری قرقیزستان در آذربایجان با خبرگزاری اپا

اهداف و مقاصد قرقیزستان و آذربایجان در بسیاری از پلتفرم‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی دارند

— روابط اقتصادی و سیاسی آذربایجان و قرقیزستان در سال‌های اخیر چگونه توسعه یافته است؟

— روابط سیاسی بین آذربایجان و قرقیزستان در بالاترین سطح حمایت می‌شود و این روابط در آینده نیز به سمت توسعه پیوسته و مستمر پیش خواهد رفت. رؤسای جمهور ما به این موضوع اهمیت زیادی می‌دهند. سفرهای مکرر جناب سادیر جپاروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان، به آذربایجان نیز این موضوع را تأیید می‌کند.

شراکت راهبردی ما ریشه‌های عمیق و چشم‌اندازهای بزرگی دارد. هم قرقیزستان و هم آذربایجان به توسعه روابط علاقه‌مند هستند. به‌ویژه تماس‌های سطح بالا در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که اهداف و مقاصد ما در بسیاری از پلتفرم‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی دارند. این گام‌ها تنها ادامه و توسعه خواهند یافت.

در این رابطه باید اشاره کنم که امسال انتظار داریم جناب الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، به قرقیزستان سفر رسمی داشته باشند. سفر متقابل رئیس‌جمهور الهام علی‌اف به قرقیزستان برای ما یک رویداد مهم و قابل توجه است. برای این سفر، آمادگی همه‌جانبه در حال انجام است. در چارچوب این سفر، برگزاری نشست شورای بین‌دولتی در سطح سران کشورها نیز پیش‌بینی می‌شود. ما از این سفر، توسعه بیشتر روابط سیاسی، اقتصادی و سایر حوزه‌ها را انتظار داریم.

همچنین در مورد توسعه روابط بین قرقیزستان و آذربایجان باید به‌طور ویژه اشاره کرد که در چارچوب شورای بین‌دولتی، «برنامه همکاری ۲۰۲۴–۲۰۲۹» میان دولت‌های دو کشور امضا شده است. در چارچوب این برنامه، طرفین در حال انجام کارهای برنامه‌ریزی‌شده برای توسعه روابط در حوزه‌های مختلف هستند. در ساختار این برنامه ۱۴ حوزه مهم تعیین شده است که شامل اقتصاد، زندگی اجتماعی، آموزش و سایر زمینه‌های مورد توجه طرفین می‌شود. به این ترتیب، روند توسعه ما هم در سطح رؤسای جمهور و هم در سطح دولت‌ها، ماهیتی منظم و برنامه‌ریزی‌شده دارد.

تولید شده در قرقیزستان: موکت (کُوْرولین) به محصول صادراتی برای ارسال به آذربایجان در چارچوب حمایت از احیا و نوسازی قره‌باغ تبدیل می‌شود

— نقش «صندوق توسعه قرقیزستان–آذربایجان» را در اجرای این برنامه‌های دوجانبه چگونه ارزیابی می‌کنید و از طریق این صندوق چه پروژه‌هایی تأمین مالی می‌شوند؟

— صندوق توسعه قرقیزستان–آذربایجان را می‌توان یک نهاد مالی مؤثر و در حال رشد دانست که اجرای برنامه‌های مشترک میان دو کشور را پشتیبانی می‌کند. ما از رئیس‌جمهور الهام علی‌اف و آذربایجان به‌خاطر افزایش سرمایه این صندوق به ۱۰۰ میلیون دلار آمریکا تشکر می‌کنیم. به لطف این اقدام، در سال ۲۰۲۵ مجموعاً ۶ پروژه به ارزش ۱۷.۸ میلیون دلار توسط این صندوق تأمین مالی شده است.

این صندوق ساخت دو نیروگاه برق‌آبی کوچک در ولایت‌های ایسیک‌کول و اوش، ساخت واحدهای مسکونی اجتماعی در چارچوب برنامه دولتی «خانه من ۲۰۲۱–۲۰۲۶»، احداث مرکز مدرن قلب در شهر اوش، راه‌اندازی تولید پوشش کف (کُوْرولین) در منطقه آزاد اقتصادی «بیشکک»، و همچنین ساخت یک کارخانه مدرن خیاطی در ولایت چوی را تأمین مالی می‌کند.

این پروژه‌ها نه تنها در قرقیزستان فرصت‌های شغلی ایجاد می‌کنند، بلکه از ظرفیت تولید صادراتی این کشور نیز حمایت می‌کنند. به‌ویژه لازم می‌دانم به کارخانه تولید کُوْرولین در منطقه آزاد اقتصادی «بیشکک» اشاره کنم. تا آنجا که اطلاع دارم، هدف این است که نیاز به این محصول در قره‌باغ نیز تأمین شود. بدین ترتیب، کُوْرولینی که در قرقیزستان با حمایت مالی آذربایجان تولید می‌شود، به یک کالای صادراتی برای ارسال به آذربایجان و در چارچوب حمایت از احیا و نوسازی قره‌باغ تبدیل می‌گردد.

همچنین در چارچوب حمایت قرقیزستان از احیای مناطق آزادشده، سال گذشته مدرسه متوسطه کامل به نام «آیکول ماناس» که توسط قرقیزستان در روستای خیدیرلی، شهرستان آغدام ساخته شده بود، به بهره‌برداری رسید. این مدرسه یکی از نمونه‌های عینی از تقویت روابط برادرانه ماست که نه فقط در سطح شعار، بلکه با اقدامات، فعالیت‌ها و پروژه‌های مشخص تأیید می‌شود.

قرقیزستان همچنین از آذربایجان درخواست کرده است تا امکان حمایت از ساخت کشتی‌ها در کارخانه کشتی‌سازی باکو را مورد بررسی قرار دهد

— چه برنامه‌های مشخصی برای تقویت بیشتر همکاری میان دو کشور وجود دارد؟

— در خصوص توسعه آینده همکاری اقتصادی بین آذربایجان و قرقیزستان، باید بگویم که ما با دولت آذربایجان تماس گرفته‌ایم و پیشنهاد کرده‌ایم امکان تأمین مالی هدفمند و پایلوت برخی پروژه‌های سرمایه‌گذاری، خارج از چارچوب «صندوق توسعه آذربایجان–قرقیزستان» و با استفاده از سایر منابع و ظرفیت‌ها مورد بررسی قرار گیرد.

دسامبر سال گذشته نشست بعدی کمیسیون بین‌دولتی آذربایجان و قرقیزستان برگزار شد. هیئتی متشکل از رؤسای چند وزارتخانه و نهادهای دو کشور که در تقویت روابط تجاری–اقتصادی، لجستیکی، حمل‌ونقل و سایر حوزه‌ها علاقه‌مند هستند، به باکو سفر کردند. در چارچوب این نشست، طرف قرقیز از آذربایجان درخواست کرد امکان حمایت از ساخت کشتی در کارخانه کشتی‌سازی باکو برای تضمین جابه‌جایی و انتقال بارهای آینده مورد بررسی قرار گیرد؛ چرا که در آینده حجم قابل توجهی از حمل‌ونقل بار شکل خواهد گرفت.

در حال حاضر نیز با شرکت هواپیمایی ملی آذربایجان (آزال) در حال مذاکره هستیم تا پروازهای چارتر فصلی مستقیم از باکو به ایسیک‌کول برقرار شود

— این موضوع به چه دلیل مطرح شده است؟

— از سال گذشته در قرقیزستان بزرگ‌ترین و جاه‌طلبانه‌ترین پروژه حمل‌ونقل یعنی ساخت راه‌آهن «چین–قرقیزستان–ازبکستان» آغاز شده است. این مسیر یک کریدور جدید و کوتاه‌تر برای انتقال کالا از چین به اروپا از طریق قرقیزستان و ازبکستان به ترکمنستان و سپس دریای خزر ایجاد خواهد کرد. مسیرهای ترانزیتی ما در حال گسترش است. با توجه به احتمال عملیاتی شدن کریدور زنگزور، حمل‌ونقل کالا از طریق خزر و آسیای مرکزی و از طریق بنادر آذربایجان انجام خواهد شد که این ظرفیت‌ها را بیش از پیش افزایش می‌دهد. ما باید از همین امروز برای افزایش اجتناب‌ناپذیر حجم بار آماده باشیم.

در چارچوب این پروژه‌ها، موضوع ساخت مشترک کشتی‌ها، تأمین مالی مشترک این فعالیت‌ها و همچنین امکان ایجاد یک شرکت کشتیرانی مشترک نیز در حال بررسی است. اگر این ابتکارات مورد حمایت قرار گیرد، از آذربایجان بسیار سپاسگزار خواهیم بود.

در حوزه تجارت نیز در حال کار بر افزایش تنوع کالاها و حجم مبادلات هستیم. دولت ما پیشنهاد ایجاد «شورای بازرگانی آذربایجان–قرقیزستان» را مطرح کرده است تا بخش خصوصی و فعالان اقتصادی بتوانند مؤثرترین و کوتاه‌ترین مسیرها را برای اجرای برنامه‌های خود پیدا کنند. در سطح دولتی نیز ما شرایط لازم را برای این امر فراهم کرده و رشد تجارت دوجانبه را تشویق می‌کنیم.

گردشگری در سطح جهانی یکی از مهم‌ترین محرک‌های توسعه اقتصاد کشورها به شمار می‌رود. هم قرقیزستان و هم آذربایجان به توسعه ظرفیت‌های گردشگری علاقه‌مند هستند. تجربه آذربایجان در نوسازی و توسعه صنعت گردشگری برای قرقیزستان بسیار مفید است. امیدواریم نهادهای دولتی و شرکت‌های خصوصی گردشگری ما بتوانند این تجربه مثبت را برای اجرا در قرقیزستان به کار بگیرند. برای رساندن گردشگری به سطح مناسب، در قرقیزستان یک آژانس ویژه ایجاد شده است. رئیس‌جمهور ما در برابر این نهاد وظیفه قرار داده است که گردشگری به بخش مهمی از اقتصاد کشور تبدیل شود.

در چارچوب توسعه ظرفیت‌های گردشگری، مذاکرات برای افزایش تعداد پروازهای خطوط هوایی آذربایجان به قرقیزستان ادامه دارد. ما کار را با یک پرواز هفتگی آغاز کردیم و اکنون به سه پرواز رسیده‌ایم، اما نباید به این مقدار اکتفا کنیم. در حال حاضر با شرکت هواپیمایی ملی آذربایجان (آزال) در حال مذاکره هستیم تا پروازهای چارتر فصلی مستقیم از باکو به ایسیک‌کول برقرار شود. اگر بتوانیم چنین پروازهای مستقیمی برای گردشگران آذربایجان و سایر کشورها تاسیس کنیم، این امر از یک سو به توسعه مجموعه‌های گردشگری در اطراف دریاچه کمک خواهد کرد و از سوی دیگر برای رشد سریع‌تر و توسعه هتلی که توسط آذربایجان ساخته شده و امسال افتتاح خواهد شد، مفید خواهد بود.

شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه‌های ما نیز در حال حاضر برای استفاده از ظرفیت‌های ترانزیتی درخواست حمایت دارند. چین ظرفیت گردشگری بسیار بزرگی دارد و ما می‌خواهیم گردشگرانی که از چین به قرقیزستان سفر می‌کنند بتوانند به‌راحتی از طریق ترانزیت به آذربایجان و سپس به سایر مقاصد پرواز کنند.

— چشم‌انداز پیوستن قرقیزستان به پروژه «کریدور انرژی سبز فراملی آسیای مرکزی – آذربایجان» را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

— قرقیزستان نسبت به پروژه کریدور سبز که آذربایجان همراه با قزاقستان و ازبکستان در حال اجرای آن است، نگاه مثبتی دارد. ما اعلام کرده‌ایم که علاقه‌مند به بررسی امکان پیوستن به این پروژه هستیم. لازم است گزینه‌های پیوستن به این پروژه هم از نظر قانونی و هم از نظر نهادی بررسی شود و مشخص گردد که قرقیزستان چگونه می‌تواند در اجرای آن مشارکت داشته باشد.

— قرقیزستان اعلام کرده است که به همکاری با آذربایجان در حوزه فضا علاقه‌مند است. مذاکرات در این زمینه در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

— ما برای توسعه توانمندی‌های خود در حوزه فضایی از آذربایجان درخواست کمک کرده‌ایم. تجربه آذربایجان، به‌ویژه شرکت آذرکاسموس، برای ایجاد زیرساخت‌های پیشرفته مشابه در قرقیزستان و بهره‌برداری از ظرفیت‌های هوافضا بسیار مفید خواهد بود. فکر می‌کنم حوزه‌های بیشتری وجود دارد که تجربه آذربایجان می‌تواند برای ما ارزشمند و کاربردی باشد. ما در حال گسترش همکاری‌ها و حمایت‌های متقابل برادرانه هستیم تا ظرفیت‌ها و پایه‌های دوستی و برادری را تقویت کنیم.

در حال انجام مقدمات سفر رئیس‌جمهور قرقیزستان برای حضور در WUF13 هستیم

— قرقیزستان در چه سطحی در سیزدهمین مجمع جهانی شهرسازی (WUF13) در ماه مه در باکو، شرکت خواهد کرد؟

— طرف قرقیزستان قبلاً اعلام کرده است که مشارکت در بالاترین سطح خواهد بود. در حال حاضر مقدمات سفر رئیس‌جمهور ما برای حضور در این مجمع در حال انجام است. این پلتفرم برای کشور ما اهمیت زیادی دارد، زیرا در پنج سال گذشته به‌دنبال اصلاحات، تغییرات اقتصادی گسترده و یک رونق بزرگ ساخت‌وساز در قرقیزستان رخ داده است. بخش ساختمان رکوردهایی را ثبت می‌کند. در کشور کمبود نیروی کار، میلگرد و سیمان وجود دارد. کشور ما به استفاده از تجربه بین‌المللی در حوزه شهرسازی مدرن، معماری، نوسازی شهرهای قدیمی متناسب با واقعیت‌های جدید، به‌ویژه در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و سلامت شهروندان علاقه‌مند است. به همین دلیل، مجمع باکو برای ما بسیار مهم است.

همکاری در حوزه نظامی نیز در آینده به‌صورت پیوسته و منظم توسعه خواهد یافت

— وضعیت همکاری‌های نظامی و فنی میان دو کشور چگونه است؟

— در حال حاضر همکاری‌های نظامی و فنی در چارچوب تماس‌ها میان وزارتخانه‌های ذی‌صلاح دو کشور در حال انجام است. توسعه نزدیک این همکاری‌ها را حضور وزیر دفاع ما در رژه پیروزی درنوامبر سال گذشته در باکو نیز تأیید می‌کند. این امر نشان‌دهنده میزان علاقه قرقیزستان به گسترش بیشتر همکاری‌ها در حوزه نظامی است. این روند همکاری در آینده نیز به‌صورت پیوسته ادامه خواهد یافت.

— نقش قرقیزستان در سازمان کشورهای ترک را چگونه ارزیابی می‌کنید و در آینده چه ابتکارات و پروژه‌های جدیدی در چارچوب این سازمان انتظار می‌رود؟

— قرقیزستان به‌عنوان عضو سازمان کشورهای ترک، اهداف و برنامه‌های مشخص خود را در این چارچوب دنبال می‌کند. برای ما توسعه ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی، بشردوستانه و اجتماعی اهمیت اساسی دارد. قرقیزستان قصد دارد از تمام مزایای این اتحادیه به‌طور حداکثری بهره‌برداری کند.

قرقیزستان با ابتکارات متعددی در این سازمان مشارکت دارد. اخیراً باکو میزبان نشست رؤسای دولت‌ها/معاونان رئیس‌جمهور کشورهای عضو سازمان کشورهای ترک بود. این ابتکار از سوی قرقیزستان مطرح شده بود و هدف آن ایجاد یک پلتفرم اضافی در چارچوب سازمان است. نخستین نشست این چارچوب در بیشکک و دومین نشست در باکو برگزار شد. از همه کشورهای عضو که از این ابتکار حمایت کردند سپاسگزاریم. این پلتفرم به‌صورت پیوسته در حال توسعه است و امیدواریم به پیشبرد ابتکارات و پروژه‌های مشترک ما شتاب بیشتری بدهد.

صحبت درباره همکاری نظامی در چارچوب سازمان کشورهای ترک هنوز زود است

— درباره چشم‌انداز همکاری نظامی در چارچوب سازمان کشورهای ترک چگونه فکر می‌کنید؟

— در اسناد تأسیس این سازمان، همکاری نظامی پیش‌بینی نشده است. بنابراین از نظر حقوقی هنوز برای صحبت درباره همکاری نظامی در چارچوب سازمان کشورهای ترک زود است. با این حال، قرقیزستان روابط دوجانبه بسیار خوبی با آذربایجان و همه کشورهای عضو این سازمان دارد. فکر می‌کنم توسعه تدریجی روابط میان نهادهای نظامی در آینده می‌تواند فرصت‌هایی برای ارتقای سطح همکاری ایجاد کند. اما در حال حاضر، صحبت در این زمینه زودهنگام است.

— تغییرات اخیر در ترکیب کادر مدیریتی دولت شما، دلایل آن و تأثیرش بر زندگی سیاسی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

— تغییرات اخیر در کادر مدیریتی را می‌توان در چارچوب تقویت بیشتر نهادهای دولتی ارزیابی کرد. دولت نباید به افراد وابسته باشد. نهادها باید به‌صورت پایدار عمل کرده و وظایف خود را انجام دهند. در سال ۲۰۲۰ ما اصلاحات قانون اساسی را انجام دادیم تا پایه‌های سیاسی لازم برای حفظ ثبات دولت را ایجاد کنیم. بازگشت به نظام ریاست‌جمهوری دقیقاً با هدفی انجام شد که هیچ بحران سیاسی نتواند بر ثبات نهادها تأثیر بگذارد. همان‌طور که مشاهده می‌شود، امروز همه نهادهای دولتی به‌طور پایدار در حال فعالیت هستند.

فرآیند نوسازی برنامه‌ریزی‌شده کادرها در حال انجام است. مدیران جدید منصوب می‌شوند، زیرا رئیس‌جمهور، دولت و مردم برنامه‌های بلندپروازانه‌ای برای کشور دارند. برای اجرای این برنامه‌ها به مدیرانی نیاز است که با واقعیت‌های زمان هماهنگ باشند. رئیس‌جمهور تمام اختیارات لازم را در این زمینه دارد و از آن‌ها کاملاً مطابق قانون اساسی استفاده می‌کند. آنچه امروز در کشور جریان دارد نشان‌دهنده ثبات نظام دولتی ماست.

— درباره اقدامات انجام‌شده برای حل مناقشه مرزی میان قرقیزستان و تاجیکستان چه نتایجی حاصل شده و آیا این موضوع به حل کامل مشکل منجر شده است؟

— نشانه شکل‌گیری فضای صلح، رفاه و شکوفایی در آسیای مرکزی، افتتاح «یادبود دوستی و صلح» توسط رؤسای جمهور قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در نقطه تلاقی مرزهای سه کشور است. در حال حاضر تمامی مسائل مرزی حل‌وفصل شده و ما وارد مرحله جدیدی از توسعه روابط شده‌ایم. صلح برقرار شده و ما به‌صورت سازنده و پیوسته در حال گسترش همکاری‌ها، تعاملات و روابط برادرانه از طریق اقتصاد، فرهنگ و سایر حوزه‌های زندگی اجتماعی هستیم.

ما کشورهای کوهستانی هستیم. یخچال‌های طبیعی ما تقریباً تمام رودخانه‌های آسیای مرکزی را شکل می‌دهند و این منابع نه‌تنها به مردم، بلکه به کشورها و اقتصادها حیات می‌بخشند. سرنوشت حیات، صلح و رفاه کل منطقه به منابع آبی ما وابسته است. در حال حاضر کار فشرده‌ای برای تدوین سیاست مشترک در زمینه حفاظت از منابع آب و استفاده حداکثری و مؤثر از آن‌ها به نفع همه کشورهای منطقه در جریان است.

در این راستا، اجرای پروژه نیروگاه برق‌آبی «کامباراتا-۱» آغاز شده است که می‌تواند ذخیره پایداری بیشتری در بخش آب ایجاد کند. این پروژه تنظیم جریان آب در طول سال را در رودخانه نارین و سپس سیردریا تضمین خواهد کرد. این طرح که به‌طور مشترک توسط قرقیزستان، قزاقستان و ازبکستان اجرا می‌شود، نشان می‌دهد که کشورهای ما مسائل پیچیده را در فضایی از برادری، حسن همجواری و دوستی به‌صورت مشترک حل‌وفصل می‌کنند.

— در پایان چه نکته‌ای را مایل هستید مطرح کنید؟

— مایلم از این فرصت استفاده کرده و اعلام کنم که ما با درخواست تخصیص زمین برای ساخت سفارتخانه کامل قرقیزستان در باکو به دولت آذربایجان مراجعه کرده‌ایم. قصد ما برای ساخت یک ساختمان و مجموعه کامل سفارت، نشان‌دهنده علاقه‌مندی ما به گسترش و تعمیق همکاری میان دو کشور است و امیدواریم این موضوع به‌صورت مثبت حل‌وفصل شود.

ایلگار خودیف