سیاست

مصاحبه جودت ییلماز، معاون رئیس‌جمهور ترکیه با آپا

- چه موضوعاتی در دستور کار نشست باکو با حضور نخست‌وزیران و معاونان رئیس‌جمهور کشورهای عضو سازمان کشورهای ترک (TDT) قرار دارد؟

در نشستی که به میزبانی علی اسدوف، نخست‌وزیر آذربایجان، برادر گرامی‌ام برگزار خواهد شد، تقویت همکاری‌های چندجانبه میان کشورهای ترک در برابر چالش‌های منطقه‌ای و جهانی مورد بحث قرار می‌گیرد. در این چارچوب، گام‌های مشخصی برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری، همچنین بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، به‌ویژه ادغام دیجیتال و افزایش اتصال کریدور میانی ترانس‌خزر، از جمله اولویت‌های اصلی هستند. افزون بر این، تقویت امنیت انرژی، گسترش همکاری در حوزه انرژی سبز و بررسی پیشنهادهایی برای اجرای مؤثرتر مأموریت‌های تعیین‌شده در نشست‌های سران TDT نیز مدنظر قرار خواهد گرفت. در این نشست مسائل روز بررسی شده و بیانیه مشترکی تصویب خواهد شد.

- آیا TDT برای مقابله با چالش‌های امروز و پیشگیری از ریسک‌های نوظهور آمادگی دارد؟

TDT به لطف سازوکارهای فشرده مشورت و هماهنگی، در حال تبدیل شدن به نهادی آماده‌تر از نظر اراده سیاسی و ظرفیت نهادی برای مقابله با ریسک‌های چندوجهی امروز است. نشست‌های سران و دیدارهای سطح وزرا از روند تصمیم‌گیری سریع و مؤثر پشتیبانی می‌کنند. آخرین نشست شورای وزیران امور خارجه که در استانبول برگزار شد، این اراده مشترک را به‌طور ملموس نشان داد. با چشم‌انداز قوی رهبران ما و توسعه ظرفیت‌های نهادی، TDT دیگر فقط یک پلتفرم مشورتی نیست، بلکه به بازیگری تبدیل شده که نتایج ملموس ایجاد می‌کند و می‌تواند در سطح منطقه‌ای و جهانی دستورکار تعیین کند. در این چارچوب، TDT جایگاه خود را به‌عنوان الگویی قابل اعتماد و مؤثر برای همکاری که از ثبات حمایت می‌کند، بیش از پیش تقویت می‌کند. به‌ویژه در محیطی که نهادها و قواعد در سطح منطقه‌ای تضعیف شده‌اند، سازمان‌های منطقه‌ای مانند TDT در برابر ریسک‌ها و عدم‌قطعیت‌ها بیش از پیش برجسته می‌شوند.

- همان‌طور که مشخص است، در اطراف ترکیه «بشکه‌های باروت» متعددی شکل گرفته‌اند. از یک سو جنگ روسیه و اوکراین و از سوی دیگر تقابل آمریکا، اسرائیل و ایران وجود دارد. ترکیه برای رفع این تنش‌ها با اوکراین، روسیه و ایران چه اقداماتی انجام می‌دهد؟ جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران چه خطراتی برای جهان ترک ایجاد می‌کند؟

ادامه‌دار شدن تقابل آمریکا، اسرائیل و ایران موجب افزایش ویرانی‌ها شده و پیامدهای منفی آن عمیق‌تر می‌شود. علاوه بر تلفات انسانی، هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی نیز رو به افزایش است. ما به‌عنوان ترکیه، برای جلوگیری سریع از این خطرات، برقراری آتش‌بس، بازگرداندن ثبات و تحقق صلح پایدار، به تماس‌های فشرده‌ای که دیپلماسی و مذاکرات را در اولویت قرار می‌دهد، ادامه می‌دهیم. در این راستا با همه طرف‌ها در ارتباط هستیم.

این تقابل تنها به خاورمیانه محدود نمی‌شود، بلکه از منظر جهان ترک نیز پیامدهای چندبعدی دارد. درگیری‌های موجود از امنیت انرژی تا مسیرهای تجاری، و از مسائل امنیتی تا جریان‌های مهاجرتی، طیف گسترده‌ای از ریسک‌ها را به همراه دارد. بی‌ثباتی منطقه‌ای همچنین می‌تواند برای گروه‌های تروریستی فرصت ایجاد کند و در عین حال، ریسک‌های هسته‌ای و مشکلات لجستیکی نیز می‌توانند پیامدهای جهانی به‌دنبال داشته باشند. از این‌رو، اولویت اصلی ما جلوگیری از تشدید تنش‌ها و بازگشت به دیپلماسی است.

- آیا این جنگ می‌تواند دستیابی به هدف «ترکیه عاری از تروریسم» را دشوارتر کند؟

بی‌ثباتی احتمالی در ایران می‌تواند برای گروه‌های تروریستی مانند PKK/PJAK فرصت ایجاد کرده و خطرات جدیدی در زمینه امنیت مرزی به‌وجود آورد. ما با طرح دوباره سناریوهای تجزیه‌طلبانه و فروپاشی مخالف هستیم و هرگز اجازه نخواهیم داد روندهایی شکل بگیرد که موجب دشمنی پایدار در منطقه شده و به زیان همه باشد. ترکیه با راهبردی بلندمدت، مستمر و قاطع در مبارزه با تروریسم، دستاوردهای مهمی در میدان به‌دست آورده است. امروز نیز با هدف «ترکیه عاری از تروریسم»، وحدت ملی، برادری و چشم‌انداز مشترک آینده خود را بیش از پیش تقویت می‌کنیم. در برابر طرح‌های امپریالیستی، جبهه داخلی خود را مستحکم ساخته و در مسیر دموکراسی و توسعه پیش می‌رویم.

- روابط کنونی آذربایجان و ترکیه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

روابط ترکیه و آذربایجان که با «بیانیه شوشا» به سطح اتحاد ارتقا یافته، در چارچوب مفهوم «یک ملت، دو دولت» بر اساس اعتماد متقابل، صمیمیت و چشم‌انداز مشترک در همه حوزه‌ها در حال توسعه است. روابط نزدیک میان رهبران ما این روند را بیش از پیش تقویت می‌کند. ما روابط خود با آذربایجان دوست و برادر را از طریق همکاری‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی، همچنین پروژه‌های انرژی، حمل‌ونقل و دفاعی پشتیبانی می‌کنیم. همبستگی در پلتفرم‌های بین‌المللی این روابط را به سطحی پایدارتر و راهبردی‌تر ارتقا می‌دهد. روابط ترکیه و آذربایجان که در مسائل منطقه‌ای و جهانی به‌طور قاطع از حقوق و منافع یکدیگر دفاع می‌کنند، نه‌تنها بر پایه برادری و دوستی، بلکه بر اساس شراکت راهبردی عمیق و اتحاد مستحکم بنا شده و از نظر ثبات و همکاری منطقه‌ای نیز الگویی مهم به‌شمار می‌آید.

- برنامه اقدام ۱۱۰ ماده‌ای جدید که در جریان سفر قبلی شما به آذربایجان امضا شد، در چه حوزه‌هایی موجب نوآوری و توسعه خواهد شد؟

برنامه اقدام ۱۱۰ ماده‌ای که در دوازدهمین نشست کمیسیون مشترک اقتصادی ترکیه و آذربایجان امضا شد، نقشه راهی جامع برای تعیین آینده روابط تجاری و اقتصادی میان دو کشور است و این روابط را با اهداف مشخص و گام‌های قابل اندازه‌گیری به سطحی جدید ارتقا می‌دهد. این برنامه با هدف تقویت هماهنگی میان نهادهای دو کشور در حوزه‌های گسترده‌ای از جمله آموزش، بهداشت، کشاورزی، حمل‌ونقل و زیرساخت تدوین شده است. در این چارچوب، اقداماتی مشخص مانند حمایت از توسعه جمهوری خودمختار نخجوان، همکاری در سرمایه‌گذاری و تجارت خدمات در کشورهای ثالث، ایجاد گروه کاری مشترک برای ادغام آذربایجان در سیستم جدید ترانزیت کامپیوتری و تأسیس مراکز آموزشی صنعتی مشترک پیش‌بینی شده است. هدف اصلی این برنامه، دستیابی به حجم تجارت ۱۵ میلیارد دلاری است که از سوی رئیس‌جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان و رئیس‌جمهور آذربایجان الهام علی‌اف تعیین شده است. این هم‌راستایی راهبردی زمینه تبدیل هر دو کشور به مراکز تولید و جذب در سطح منطقه را فراهم خواهد کرد.

- چه اقداماتی برای تسهیل تجارت میان آذربایجان و ترکیه برنامه‌ریزی شده است؟

برای تسهیل تجارت میان دو کشور، مسائل مربوط به فرآیندهای گمرکی و حوزه لجستیک در پلتفرم‌های مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد. «خط گمرکی ساده‌شده» یکی از نمونه‌های مهم این تلاش‌هاست. علاوه بر این، افزایش ظرفیت خط راه‌آهن باکو–تفلیس–قارص و تنوع‌بخشی به تجارت در بخش‌های مختلف برنامه‌ریزی شده است. همچنین از طریق فروم‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال، گسترش تجارت به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند کشاورزی و مواد غذایی، نساجی، مصالح ساختمانی و ماشین‌آلات هدف‌گذاری شده است.

راه‌اندازی کریدور زنگزور نیز تأثیر قابل‌توجهی در تسریع و تنوع‌بخشی به جریان‌های تجاری و سرمایه‌گذاری منطقه‌ای خواهد داشت و به تحقق اهداف حجم تجارت کشور ما با کشورهای منطقه کمک خواهد کرد.

- بازگشایی کریدور زنگزور از نظر تجارت و لجستیک در مسیر ترکیه–آذربایجان–آسیای مرکزی چه مزایای مشخصی به همراه خواهد داشت؟

با کریدور زنگزور، اتصال زمینی مستقیم میان نخجوان و آذربایجان برقرار خواهد شد و بدین ترتیب، ارتباط حمل‌ونقلی بدون وقفه میان ترکیه و آذربایجان ممکن می‌شود. در این چارچوب، کشور ما با جمهوری‌های ترک نیز به‌صورت مستقیم از طریق جاده‌ای متصل خواهد شد. در این بستر، آغاز به کار کریدور زنگزور تأثیر قابل‌توجهی در تسریع و تنوع‌بخشی جریان‌های تجاری و سرمایه‌گذاری منطقه‌ای خواهد داشت و به دستیابی کشور ما به اهداف حجم تجارت با کشورهای منطقه کمک شایانی خواهد کرد. از سوی دیگر، این کریدور علاوه بر تأثیر مثبت بر تجارت جهان ترک با جهان، به پیشبرد سالم روابط میان آذربایجان و ارمنستان، از جمله روند عادی‌سازی میان کشور ما و ارمنستان، کمک می‌کند و از طریق قدرت پیونددهنده تجارت، موجب تعمیق همکاری‌های اقتصادی و یکپارچگی منطقه‌ای خواهد شد. این امر در میان‌مدت و بلندمدت به تقویت توسعه اقتصادی و ثبات در منطقه قفقاز جنوبی منجر خواهد شد.

- آیا پروژه‌های مشترکی میان دو کشور در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر مانند انرژی سبز، بادی و خورشیدی در دستور کار قرار دارد؟

همکاری میان ترکیه و آذربایجان در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر با پروژه‌های مشخص وارد مرحله پیشرفته‌تری شده است. طرح‌هایی مانند ایجاد پروژه‌های اتصال متقابل (اینترکانکتیویتی) و کریدور انرژی سبز، توسعه تجارت برق و تقویت زیرساخت‌ها، به‌عنوان گام‌های راهبردی برای تحکیم امنیت تأمین انرژی مطرح هستند.

از طریق پروژه‌های تجارت منطقه‌ای برق و کارگروه‌های مشترک، همکاری‌های فنی، آمادگی‌های سرمایه‌گذاری و تبادل اطلاعات ادامه دارد. این روند علاوه بر خدمت به اهداف گذار انرژی دو کشور، امنیت انرژی منطقه‌ای و همکاری اقتصادی را بر پایه‌ای مستحکم‌تر بنا می‌کند.

- آیا ترکیه و آذربایجان می‌توانند با هم یک «مدل اقتصادی مشترک» برای منطقه ایجاد کنند؟

چشم‌انداز «یک ملت، دو دولت» در این مرحله این ظرفیت را دارد که به‌صورت طبیعی به یک «مدل اقتصادی مشترک» کاملاً یکپارچه تبدیل شود. دو کشور فراتر از شرکای تجاری، با هماهنگ‌سازی استانداردهای تولید و فرآیندهای گمرکی و همچنین تأمین مالی بخش‌های راهبردی از طریق پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک، اراده قوی برای تبدیل شدن به یک فضای اقتصادی واحد نشان می‌دهند. ترکیب توان تولیدی، دسترسی گسترده به بازار و زیرساخت‌های فناوری ترکیه با منابع انرژی و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری راهبردی آذربایجان، یک مرکز قدرت اقتصادی مقاوم در برابر شوک‌های جهانی، خودکفا و توانمند در عرضه مشترک محصولات به بازارهای خارجی ایجاد خواهد کرد. این مدل می‌تواند به‌عنوان نمونه‌ای فراگیر و الهام‌بخش برای کشورهای منطقه نیز مطرح شود.

فرآیند عادی‌سازی ترکیه–ارمنستان بر پایه اعتماد متقابل و به‌صورت مرحله‌ای پیش می‌رود

- در این راستا، چه اقدامات دیگری برای عادی‌سازی روابط ترکیه–ارمنستان برنامه‌ریزی شده است؟

فرآیند عادی‌سازی ترکیه–ارمنستان بر اساس اعتماد متقابل و به‌صورت مرحله‌ای در حال پیشرفت است. در این مسیر، اقداماتی مشخص مانند خطوط ریلی، اجرای ویزای الکترونیکی و افزایش پروازها انجام شده است. علاوه بر این، پیشرفت‌هایی در پروژه‌هایی مانند بازسازی پل آنی حاصل شده و پیشرفت‌های به‌دست آمده در فرآیند آذربایجان–ارمنستان نیز تأثیر مثبتی بر این عادی‌سازی دارد.

- بازگشایی مرز با ارمنستان چه زمانی ممکن خواهد بود؟

بازگشایی مرزهای زمینی هم میان ترکیه–ارمنستان و هم میان آذربایجان–ارمنستان یکی از ملموس‌ترین نتایج فرآیندهای صلح و عادی‌سازی در منطقه خواهد بود. در این زمینه، اقدامات فنی ادامه دارد و زیرساخت‌های لازم در حال ایجاد است. مشاهده اجرای تجربه‌های مشابه میان آذربایجان و ارمنستان نیز خوشایند است. در دوره اخیر، با اقدام‌های مشخص انجام‌شده میان آذربایجان و ارمنستان، روند عادی‌سازی میان دو کشور سرعت گرفته است. با تقویت روابط میان آذربایجان و ارمنستان، فرآیند عادی‌سازی که کشور ما با ارمنستان انجام می‌دهد نیز سریع‌تر پیش خواهد رفت.