سیاست

جنایات مختلف روبن واردانیان، از جمله کلاهبرداری‌های مالی، مدت‌هاست که در سراسر جهان شناخته شده است. نامه سرگشاده ارگون کیرلیکووالی، مهندس، پژوهشگر و نویسنده آمریکاییِ ترک‌تبار، خطاب به نسیم نیکلاس طالب، نویسنده و اقتصاددان آمریکاییِ لبنانی‌تبار، بار دیگر حقایقی درباره اتهامات مربوط به فعالیت‌های مجرمانه واردانیان در سطح بین‌المللی را یادآوری کرد.

کیرلیکووالی در نامه خود، طالب را به دلیل حمایت از روبن واردانیان مورد انتقاد قرار می‌دهد و می‌گوید که واردانیان که با تصویر یک «خیرخواه» و «تاجر فعال در امور بشردوستانه» شناخته می‌شود، در واقع سال‌هاست نامش در ارتباط با شبکه‌های مالی فراملی، شرکت‌های فراساحلی، تحقیقات مربوط به پول‌شویی و مناقشات حقوقی مختلف مطرح شده است. این مهندس مشهور جهانی معتقد است که تصویر عمومی شکل‌گرفته درباره واردانیان باعث شده است واقعیت‌ها و اسنادی که طی سال‌ها پیرامون او جمع‌آوری شده‌اند، در سایه باقی بمانند.

در واقع، این نامه اتهامات جدیدی مطرح نمی‌کند. این نامه با بازگرداندن حقایقی که در تحقیقات روزنامه‌نگاری بین‌المللی و اسناد قضایی مطرح شده‌اند، بار دیگر ضرورت بررسی پدیده روبن واردانیان از زاویه‌ای گسترده‌تر، مالی و ژئوپلیتیکی، را برجسته می‌کند.

پرونده «دیجی‌مارکت» پرسش‌های تازه‌ای درباره امپراتوری مالی واردانیان ایجاد می‌کند

نام روبن واردانیان در روزهای اخیر بار دیگر در ارتباط با یک رسوایی مالی در حال پیگیری در روسیه مطرح شده است.

موضوع مربوط به روند قضایی پیرامون یک شرکت فراساحلی به نام «Digimarket Holdings Limited» است. بر اساس گزارش‌ها، این شرکت در سال ۲۰۱۳ مبلغ ۳۵ میلیون دلار آمریکا وام به پروژه هتل «DoubleTree by Hilton» در مسکو اعطا کرده بود؛ پروژه‌ای که توسط شرکت «Avtokontsept KO» مدیریت می‌شد. به دلیل عدم بازپرداخت بدهی، این موضوع سال‌ها ادامه یافت و سرانجام در سال ۲۰۲۴ وارد مرحله قضایی شد.

در آغاز سال ۲۰۲۶، دیوان عالی روسیه انتقال وجوه وام به طلبکاری که در یک حوزه قضایی خارجی ثبت شده بود را ممنوع کرد. پس از آن، برای اینکه شرکت فراساحلی بتواند به‌طور قانونی مطالبه این وجوه را پیگیری کند، ضرورت یافت که این شرکت بار دیگر در حوزه قضایی روسیه ثبت شود.

در نتیجه، در بهار سال ۲۰۲۶، شرکت «Digimarket Holdings Limited» در منطقه اداری ویژه واقع در استان کالینینگراد به‌عنوان شرکت با مسئولیت محدود «Digimarket» به ثبت رسید. در ثبت واحد دولتی اشخاص حقوقی روسیه (EGRUL)، ورونیکا زونابند، همسر روبن واردانیان، به‌عنوان مالک شرکت معرفی شده است.

بلافاصله پس از ثبت، شرکت «Digimarket» با طرح دادخواستی علیه شرکت «Avtokontsept KO» خواستار وصول بدهی به مبلغ ۵.۱ میلیارد روبل، معادل تقریبی ۶۴ میلیون دلار آمریکا، شد. در حال حاضر روند حقوقی این پرونده ادامه دارد و تصمیم نهایی هنوز اعلام نشده است.

این روند بار دیگر توجه‌ها را به ساختارهای مالی ایجادشده توسط واردانیان طی سال‌های گذشته و سازوکار فعالیت آنها جلب کرده است.

«ترویکا لاندروُمات»؛ شبکه مالی در مرکز تحقیقات بین‌المللی

پرونده «Digimarket» نخستین رسوایی مالی مرتبط با نام روبن واردانیان نیست.

برعکس، نام او بیش از همه در تحقیقات روزنامه‌نگاری بین‌المللی سال ۲۰۱۹ و در ارتباط با پروژه «Troika Laundromat» که توسط پروژه گزارش‌دهی جرایم سازمان‌یافته و فساد (OCCRP) و رسانه‌های همکار آن انجام شد، مطرح شده است.

در این تحقیق آمده بود که بانک سرمایه‌گذاری «Troika Dialog» که روبن واردانیان سال‌های طولانی مدیریت آن را بر عهده داشت، یکی از بازیگران اصلی یک سیستم مالی پیچیده متشکل از حدود ۷۵ شرکت آفشور بوده است.

بر اساس نتیجه‌گیری نویسندگان این تحقیق، در فاصله سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۳، حدود ۴.۶ میلیارد دلار آمریکا از طریق این شبکه میان کشورهای مختلف منتقل شده است.

طبق تحقیقات OCCRP، برای این منظور از قراردادهای تجاری جعلی، گردش صوری کالا، فاکتورهای ساختگی و ساختارهای چندلایه شرکتی استفاده می‌شده است. ادعا شده بود که در اسناد، این معاملات به‌عنوان «محصولات غذایی»، «کالاهای فلزی» و «قطعات یدکی خودرو» ثبت شده بودند، در حالی که جریان واقعی پول از طریق همین اسناد صوری پنهان می‌شد.

روزنامه‌نگاران اعلام کرده بودند که بیش از ۱.۳ میلیون تراکنش بانکی، اطلاعات مربوط به ۲۳۸ هزار شرکت و فرد، هزاران ایمیل و قرارداد را بررسی کرده‌اند. به همین دلیل، این پروژه «Troika Laundromat» یعنی «رختشویخانه ترویکا» نام‌گذاری شده بود.

طرح‌هایی با ادعای جابه‌جایی میلیاردها دلار

در تحقیقات انجام‌شده، علاوه بر شرکت‌های آفشور، از معاملات بزرگ مالی نیز سخن گفته شده بود که ادعا می‌شد از طریق این شبکه مالی انجام شده‌اند.

یکی از این موارد، طرح سوختی موسوم به «کلاهبرداری شرمتیوو» بود. OCCRP گزارش داده بود که در فاصله سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸، در نتیجه افزایش مصنوعی قیمت سوخت هواپیما، ده‌ها میلیون دلار خسارت به بودجه روسیه وارد شده و بیش از ۲۷ میلیون دلار از منابع شرکت‌های مرتبط با این طرح، از طریق حساب‌های مرتبط با «Troika Dialog» جابه‌جا شده است.

در این تحقیق همچنین ادعا شده بود که شرکت‌های بیمه متهم به فرار مالیاتی، حدود ۱۷ میلیون دلار را از طریق شبکه بانکی منتقل کرده‌اند.

یکی دیگر از موارد قابل توجه، گزارشی درباره انتقال ۶۹ میلیون دلار آمریکا به شرکت‌های مرتبط با سرگئی رولدوگین، نوازنده مشهور ویولنسل روسی، بود.

علاوه بر این، گفته شده بود بیش از ۱۳۰ میلیون دلار از منابع شرکت‌هایی که نامشان در پرونده کلاهبرداری مالیاتی ۲۳۰ میلیون دلاری، افشا شده توسط وکیل سرگئی ماگنیتسکی و دارای بازتاب گسترده بین‌المللی، مطرح شده بود، نیز وارد شبکه «Troika Dialog» شده است.

هر یک از این ادعاها موضوع ارزیابی‌های حقوقی جداگانه‌ای است. با این حال، مطرح شدن همه آنها در ارتباط با یک شبکه مالی واحد، به‌عنوان یکی از دلایل تکرار نام واردانیان در کنار رسوایی‌های مالی بین‌المللی طی سال‌های گذشته عنوان شده است.

تحقیقات، معاملات مالی شخصی واردانیان را نیز دربر می‌گرفت

یکی از بخش‌های قابل توجه پروژه «Troika Laundromat» نیز ادعاهایی درباره استفاده روبن واردانیان و خانواده او از این سیستم مالی بود.

بر اساس اسنادی که نویسندگان این تحقیق ارائه کرده‌اند، بیش از ۳.۲ میلیون دلار آمریکا در کارت «American Express» متعلق به واردانیان توسط شرکت‌های مختلف آفشور تأمین مالی شده است.

گزارش شده بود که این مبالغ به حساب‌های شخصی خانواده منتقل شده و برای پرداخت هزینه‌های تحصیل فرزندان او در بریتانیا، خرید املاک و سایر مخارج شخصی مورد استفاده قرار گرفته است.

در این تحقیق همچنین آمده بود که مشتریانی که از خدمات «Troika Dialog» استفاده می‌کردند، خرید املاک در بریتانیا، اسپانیا و مونته‌نگرو، خرید قایق‌های تفریحی، آثار هنری گران‌قیمت و دیگر معاملات مالی بزرگ را نیز از طریق همین شبکه انجام داده‌اند.

کارشناسان نسبت به خطرات ناشی از این سازوکارها هشدار می‌دهند

پروفسور لوئیزا شلی، رئیس مرکز مطالعات تروریسم، جرایم فراملی و فساد در دانشگاه جرج میسون، بارها درباره خطرات چنین سازوکارهای مالی هشدار داده است.

به گفته او، قراردادهای تجاری جعلی و ساختارهای چندلایه آفشور از رایج‌ترین روش‌های پول‌شویی به شمار می‌روند.

شلی معتقد است که چنین سیستم‌هایی درآمدهای مالیاتی دولت‌ها را کاهش می‌دهند، فساد را تقویت می‌کنند، توسعه اقتصادی را تضعیف کرده و زمینه پنهان‌سازی جریان‌های مالی غیرقانونی را فراهم می‌سازند. به باور این کارشناس، چنین منابع مالی می‌توانند بعدها برای تأمین مالی کمپین‌های مختلف نفوذ سیاسی، فعالیت‌های انتشار اطلاعات نادرست و پروژه‌های سرمایه‌گذاری غیرقانونی نیز مورد استفاده قرار گیرند.

برای آذربایجان، مسئله اصلی رسوایی‌های مالی نیست

با وجود آن‌که تمامی این تحقیقات مالی بین‌المللی و مناقشات قضایی تا اندازه‌ای قابل توجه هستند، ماهیت اصلی موضوع روبن واردانیان برای جمهوری آذربایجان کاملاً متفاوت است.

از دیدگاه جمهوری آذربایجان، واردانیان فردی است که علیه حاکمیت، تمامیت ارضی و ساختار قانون اساسی این کشور مرتکب جرم شده و به همین دلیل در یک دادگاه عادلانه به مجازات قانونی خود محکوم شده است.

ورود غیرقانونی او به قره‌باغ در سال ۲۰۲۲، حضور در رهبری یک رژیم جدایی‌طلب خودخوانده، فعالیت غیرقانونی در قلمرو به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی جمهوری آذربایجان و مشارکت در تقویت پایه‌های سیاسی و مالی ساختارهای جدایی‌طلب، اساس اتهام‌های مطرح‌شده علیه او را تشکیل داده است.

روبن واردانیان در چندین جرم سنگین، از جمله تأمین مالی تروریسم، ایجاد و پشتیبانی از فعالیت گروه‌های مسلح غیرقانونی، و اقدامات علیه تمامیت ارضی، حاکمیت و ساختار قانون اساسی جمهوری آذربایجان، مجرم شناخته شده و بر اساس حکم دادگاه به ۲۰ سال حبس محکوم شده است.

از شبکه‌های مالی تا ابزارهای نفوذ ژئوپلیتیکی

در ارتباط با تحقیقات مالی بین‌المللی پیرامون نام واردانیان و اتهام‌هایی که در جمهوری آذربایجان علیه او مطرح شده است، برخی شباهت‌ها و موازی‌های منطقی نیز جلب توجه می‌کند.

در جهان امروز، منابع مالی گسترده، سازوکارهای اقتصادی غیرشفاف و ارتباطات بین‌المللی وسیع، تنها ابزارهایی برای فعالیت‌های تجاری محسوب نمی‌شوند، بلکه می‌توانند به‌عنوان ابزارهای مهم برای شکل‌گیری امکانات نفوذ ژئوپلیتیکی نیز مورد استفاده قرار گیرند.

تحولات رخ‌داده در قره‌باغ نیز نشان داد که در برخی موارد، ظرفیت‌های مالی بزرگ می‌توانند برای حمایت از پروژه‌های سیاسی، ساختارهای جدایی‌طلب و فعالیت‌های غیرقانونی به کار گرفته شوند.

تصویر شکل‌گرفته پیرامون روبن واردانیان را نمی‌توان تنها از یک زاویه ارزیابی کرد. از یک سو، شبکه‌های مالی آفشور مطرح‌شده در تحقیقات بین‌المللی مانند«Troika Laundromat»، «Digimarket»و دیگر پرونده‌ها، معاملات مالی ادعایی به ارزش میلیاردها دلار و پرونده‌های قضایی در حال بررسی قرار دارند. از سوی دیگر، اتهام‌های مرتبط با فعالیت‌هایی علیه امنیت ملی، حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان مطرح شده که در دادگاه نیز مورد تأیید قرار گرفته‌اند...

پس از این تعداد موارد جنایی که به گفته این گزارش در محاکم تأیید شده‌اند، حمایت طلالب و دیگران از واردانیان، احتمال‌های دیگری را نیز مطرح می‌کند.

آنچه مسلم است این است که رسوایی‌های مالی بین‌المللی مرتبط با واردانیان، همچنان برای مدت طولانی موضوع بحث و تحقیقات باقی خواهد ماند.