آذربایجان توسط کشور همسایه با جنگ و مناقشه روبهرو شد و ۲۰ درصد از سرزمینهایش اشغال گردید. این وضعیت منجر به یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی اروپا پس از جنگ جهانی دوم شد.
خبرگزاری آپا گزارش میدهد که حکمت حاجیاف، حکمت حاجییف، دستیار رئیسجمهور جمهوری آذربایجان و رئیس اداره امور سیاست خارجی دفتر ریاستجمهوری، این سخنان را در جریان رویدادی با عنوان «مسکن در مرکز ائتلافهای جهانی» در چارچوب WUF13 بیان کرده است.
وی گفت:«در مدت کوتاهی، آذربایجان بهعنوان کشوری نسبتاً کوچک با یک میلیون پناهنده و آواره داخلی روبهرو شد. همه آنان از خانهها و شرایط عادی زندگی خود محروم شده بودند. در آن زمان آذربایجان همچنین با مشکلات و چالشهای جدی اقتصادی مواجه بود که فشار زیادی بر مردم و دولت وارد میکرد. ما مجبور شدیم برای پناهندگان پناهگاهها، خانههای موقت و حتی اردوگاههای چادری ایجاد کنیم، با وجود اینکه شرایط لازم وجود نداشت. حتی برای اسکان بیش از یک میلیون پناهنده از واگنهای قطار استفاده شد. هدف اصلی دولت تأمین سرپناه، غذای در دسترس و شرایط زندگی برای جامعه پناهندگان و آوارگان داخلی بود. از آن زمان، در آذربایجان امتیازات دولتی مشخصی برای آوارگان داخلی در نظر گرفته شد. اما هدف اصلی دولت بازگشت امن و با کرامت آنان به خانههایشان بود. با وجود شرایط دشوار آن زمان، دولت آذربایجان ۳۰۰ هزار خانه و آپارتمان برای پناهندگان و آوارگان داخلی ساخت تا مردم بتوانند در شرایط مناسب زندگی کنند. زیرا به باور من در هر زبانی جملهای وجود دارد: “خانه من قلعه من است”. صرفنظر از کوچک یا بزرگ بودن، خانه هر انسان قلعه اوست. با این فلسفه ما برای جامعه آوارگان داخلی شرایط زندگی فراهم کردیم. اما آرزوی اصلی آنان همچنان بازگشت بود. در همین حال، مشکلات مربوط به اسکان آوارگان داخلی دشوارتر شد. زیرا ۳۰۰ هزار پناهنده قومیت آذربایجانی که از ارمنستان اخراج شده بودند نیز به آذربایجان آمدند.»
رئیسجمهور آذربایجان اعلام کرد که اکنون مناقشه پشت سر گذاشته شده و آذربایجان با واقعیتهای جدیدی روبهرو است: «از سال ۲۰۲۴ به بعد، جنگ و مناقشه عملاً پایان یافته است. قفقاز جنوبی دیگر نباید صحنه جنگ و درگیری باشد. آذربایجان تمامیت ارضی و حاکمیت خود را بازگردانده است. ابتکار توافق صلح با ارمنستان نیز مطرح شده و اجلاس واشنگتن سال گذشته، شرایط ژئوپولیتیکی مناسبی را برای صلح و امنیت پایدار در منطقه ایجاد کرده است. با این حال، پس از آزادسازی سرزمینها، ما با صحنهای کاملاً متفاوت روبهرو شدیم؛ صحنهای غیرقابل تصور. همانطور که دیروز رئیسجمهور ما نیز اشاره کرد، برای مثال شهر آغدام که زمانی ۱۰۰ هزار نفر جمعیت داشت، بهطور کامل ویران شده و «هیروشیماي قفقاز» نام گرفته است. هیروشیما با سلاح هستهای نابود شد، اما آغدام بهصورت عمدی و با تخریب سنگبهسنگ ویران شد.
در مجموع، ۹ شهر آذربایجان و بیش از ۳۰۰ سکونتگاه تقریباً بهطور کامل تخریب شدهاند. در حال حاضر آذربایجان روند بازگشت بیش از یک میلیون پناهنده و آواره داخلی را اجرا میکند. این یک مأموریت عظیم برای دولت است. ما در حال بازسازی کامل این مناطق از صفر هستیم؛ حتی میتوان گفت از «منفی پنج» شروع کردهایم، زیرا این مناطق به مینها آلوده شدهاند. بیش از ۱.۵ میلیون مین و مهمات منفجرنشده، این مناطق را به وضعیت خطرناک تبدیل کرده است. ما یک کمپین گسترده مینروبی برای تأمین امنیت اجرا میکنیم، زیرا در مفهوم مسکن، امنیت و تأمین آن یک شرط اساسی است.»