روابط میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان فراتر از همسایگی جغرافیایی است و بر خویشاوندی تاریخی و فرهنگی عمیق و تمدن مشترک استوار است؛ این روابط بر پیوندهای دیرپا و جدانشدنی مردمان دو سوی رود ارس بنا شده است. این پیوندهای عمیق چنان جایگاهی در جوامع ما یافتهاند که تصور تاریخ، ادبیات، هنر، دین و هویت یکی بدون دیگری دشوار است. در این روایت، مرزهای سیاسی تنها خطوطی بر نقشهاند، اما قلبها و میراث مشترک قرنهاست که با آهنگی واحد میتپند.
اگر به تاریخ معاصر بنگریم، میبینیم که جمهوری اسلامی ایران در تمامی لحظات سرنوشتساز، شریک قابل اعتماد و تکیهگاهی محکم برای برادران ساکن شمال رود ارس بوده است. هنگامی که موج استقلالطلبی در جریان بود، ایران از نخستین کشورهایی بود که استقلال جمهوری آذربایجان را به رسمیت شناخت و با تبدیل فوری کنسولگری خود به سفارت، پیام حمایت کامل از آذربایجان تازهاستقلالیافته را به جهان مخابره کرد. این حمایت در سالهای نخست تحکیم حاکمیت ملی جمهوری آذربایجان با کمکهای گسترده ادامه یافت و در دوران طولانی مناقشه قرهباغ نیز سیاست اصولی تهران همواره بر ضرورت احترام به تمامیت ارضی تأکید داشت.
روابطی که امروزه بر زمینه تاریخی و ریشههای عمیق بنا شدهاند، در حوزههای مختلفی همچون اقتصادی، ترانزیتی، سیاسی، امنیتی، فرهنگی و اجتماعی گسترش یافتهاند. این پیوندهای تاریخی فراگیر و همکاریهای چندجانبه، چشماندازهای روشن و پایدارِ همکاری بلندمدت را به سود منافع متقابل دو ملت ترسیم کرده است.
در حوزهٔ ارتباطات و ژئوپولیتیک میتوان گفت که نقش ایران بهعنوان شریکی قابل اعتماد و مهم، انکارناپذیر است. ایران در ۳۴ سال گذشته در روابط خود با جمهوری آذربایجان بر سیاست حسن همجواری تکیه کرده و با رویکردی بشردوستانه، دسترسی جمهوری خودمختار نخجوان به سایر مناطق جمهوری آذربایجان را از طریق قلمرو خود حفظ کرده است. در طول این سالها، حتی در زمانهایی که فشارهای خارجی و دگرگونیهای سیاسی در بالاترین سطح قرار داشته، ایران اجازه نداده است که ارتباط بین نخجوان و بخش اصلی جمهوری آذربایجان قطع شود.
امروزه بهمنظور بهبود و ارتقای کیفیت این روابط، «طرح گذرگاه ارس» بهطور جدی در دستور کار قرار دارد. این پروژهٔ راهبردی تنها یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه نمادی از ارادهٔ دو کشور در زمینهٔ تنوعبخشی به راههای حملونقل است. هماکنون میان دو کشور چهار گذرگاه مرزی دیگر وجود دارد که بهصورت ۲۴ ساعته فعالیت میکنند و برای تجارت و جابهجایی مسافران اهمیتی حیاتی دارند. با این حال، خبر خوش آن است که بهزودی ساخت پل مرزی «کلاله–آغبند» به پایان خواهد رسید و بدین ترتیب پنجمین گذرگاه مرزی میان دو کشور آغاز به کار خواهد کرد. این گذرگاه جدید فرصتهای تازهای برای همکاریهای اقتصادی ایجاد کرده و ارتباطات منطقهای را تکمیل خواهد کرد.
روابط میان ایران و جمهوری آذربایجان چندبُعدی بوده و یکی از مهمترین جهتهای این روابط، همکاری در حوزهٔ انرژی و منابع آبی است. رود ارس که روزگاری در ادبیات دو کشور نماد جدایی به شمار میرفت، امروز به نماد اتحاد و همکاری تبدیل شده است. در مناطق مرزی، پروژههای مشترک متعددی از جمله طرحهای احداث سدها و نیروگاههای برق در حال اجرا است.
در عرصهٔ سیاسی، میان مقامات بلندپایهٔ دو کشور رایزنیهای مستمر صورت میگیرد. در سالهای اخیر، روابط دوجانبهٔ میان کشورهای ما فراز و نشیبهایی را تجربه کرده است، اما روند کلی روابط، رو به رشد بوده و ارادهٔ مقامات عالیرتبهٔ دو کشور بر رفع سوءتفاهمها و توسعهٔ همهجانبهٔ این روابط استوار بوده است. تبادل هیأتهای متقابل و دیدارهای اخیر، بهویژه دو سفر رئیسجمهور ایران، جناب آقای مسعود پزشکیان، به جمهوری آذربایجان و توافقات حاصلشده دربارهٔ تداوم دیدارهای رؤسای جمهور در آیندهٔ نزدیک، نشاندهندهٔ عزم جدی تهران و باکو برای گسترش روابط است.
اکنون پس از حلّ مناقشهٔ قرهباغ کوهستانی، قفقاز جنوبی وارد دورهای جدید شده است؛ دورهای که فرصت بینظیری برای صلح، ثبات و توسعهٔ مشترک فراهم میآورد. ما عمیقاً باور داریم که امنیت و ثبات در این منطقه امری وارداتی نیست و تنها با مشارکت کشورهای منطقه و بدون هرگونه مداخلهٔ خارجی تأمین میشود. در زمانی که در منطقهٔ آسیای غربی با بازگشت سیاستهای یکجانبه، افراطی و تنشآفرین مقابله میشود، هشیاری تهران و باکو برای حفظ روابطی پایدار، بدون تنش و قابل پیشبینی در راستای منافع متقابل، اهمیتی بسزا دارد؛ زیرا هر عاملی که ژئوپولیتیک منطقه را دستخوش تغییرات نامطلوب کند، غیرعادی تلقی شده و نیازمند اقدامات مشترک است.
بیتردید، برای دستیابی به ثبات پایدار باید رویکردی همهجانبه اتخاذ کرد، از طرحهایی که بیاعتنا به منافع حیاتی همسایگان تدوین میشوند پرهیز نمود و از ظرفیتهای بومی بهره گرفت. این تعهد امنیتی از ما میطلبد که هوشیار باشیم و اجازه ندهیم نیروهای بیرونی که در پی ایجاد بیثباتی هستند، در روابط برادرانهٔ دو کشور دخالت کنند.
در آستانه سفر به جمهوری آذربایجان، مفتخرم که حامل پیام صلح، دوستی و عزم دولت و ملت ایران برای گشودن فصلی جدید و درخشان در روابط دوجانبه هستم.این سفر که در پاسخ به دعوت صمیمانهٔ وزیر محترم امور خارجهٔ جمهوری آذربایجان انجام میگیرد، یک مأموریت دیپلماتیک عادی نیست. این سفر برای تجدید تعهد به تقویت خویشاوندی تاریخی میان ملتهای دو کشور انجام میشود.
ما به باکو میرویم تا تأکید کنیم که شرایط جدید حاکم بر منطقه فرصت مناسبی برای گسترش همکاری اقتصادی هدفمند در زمینههای ترانزیت، انرژی، تجارت، سرمایهگذاری و روابط بشردوستانه و همچنین تقویت همبستگی فراهم میآورد. هدف نهایی توسعهٔ این تعاملات چیزی جز ساختن آیندهای شکوفا برای هر دو ملت نیست. امروز ارادهٔ تهران و باکو معطوف به ایجاد آیندهای مشترک، روشن و پایدار است؛ آیندهای که در آن مرزها به درهای دوستی تبدیل میشوند و رودخانهها سرودهای همکاری میخوانند.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
