سیاست

مصاحبه الکساندر اسائولنکو سفیر مولداوی در آذربایجان، با آپا

روابط دوجانبه و مسائل منطقه‌ای

وضعیت فعلی همکاری میان مولداوی و آذربایجان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

روابط میان جمهوری مولداوی و جمهوری آذربایجان را می‌توانم به عنوان شراکتی پویا و به‌طور پیوسته در حال توسعه توصیف کنم. در سال‌های اخیر، ما شاهد رشد مداوم در تمام زمینه‌های دستور کار دوجانبه بوده‌ایم - از گفتگوی سیاسی و همکاری اقتصادی گرفته تا انرژی، فرهنگ و ارتباطات مردمی.

در بالاترین سطح، دیداری میان مایا سندو، رئیس‌جمهور مولداوی، و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، در چارچوب اجلاس جامعه سیاسی اروپا در کپنهاگ برگزار شد. رهبران، تمایل خود را به تعمیق همکاری‌ها تأیید کردند و با توجه ویژه به امنیت انرژی و توسعه ارتباطات حمل‌ونقل، تبادل نظر درباره وضعیت منطقه‌ای داشتند.

علاوه بر این، در چارچوب کنفرانس امنیتی مونیخ، دیدار مهمی بین میخای پوپشا، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه مولداوی، و جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه آذربایجان، برگزار شد. طرفین ضمن بررسی دینامیک همکاری‌های مولداوی و آذربایجان، اهمیت مشورت‌های سیاسی منظم و فعالیت فعال کمیسیون مشترک بین‌دولتی در زمینه همکاری‌های تجاری و اقتصادی را به‌طور ویژه مورد تأکید قرار دادند.

رویداد اصلی سال، برگزاری جلسه ششم کمیسیون مشترک بین‌دولتی همکاری‌های اقتصادی مولداوی و آذربایجان در باکو و همزمان با آن، برگزاری انجمن کسب‌وکار بود. ولادیمیر بولئا، معاون نخست‌وزیر مولداوی و وزیر زیرساخت و توسعه منطقه‌ای، مذاکرات گسترده‌ای با علی اسدوف، نخست‌وزیر جمهوری آذربایجان، و همچنین وزرای انرژی، اقتصاد، کشاورزی، توسعه دیجیتال و حمل‌ونقل آذربایجان انجام داد.

زمینه‌ای که اهمیت ویژه‌ای دارد، انرژی است. مولداوی در سطح وزیر انرژی و وزیر امور خارجه در یازدهمین نشست وزیران کریدور گاز جنوبی، سومین شورای وزیران در مورد «انرژی سبز» و همچنین در سی امین هفته انرژی باکو حضور داشت.این دیدارها امکان پیشبرد گفتگوها در زمینه تنوع‌بخشی به تأمین انرژی، پایداری سیستم‌های انرژی و مشارکت کشور ما در پروژه‌های منطقه‌ای را فراهم کرده است.

روابط بشردوستانه نیز به طور فعال توسعه می‌یابد: پروژه‌های فرهنگی اجرا می‌شوند، رویدادهایی با مشارکت دیاسپورا برگزار می‌گردد، گروه‌های جاز مولداوی در جشنواره جاز باکو اجرا دارند و نمونه‌هایی از ادبیات کلاسیک مولداوی به زبان آذربایجانی منتشر می‌شوند. همه این اقدامات به روابط بُعد زنده و انسانی می‌بخشد.

برای تقویت روابط دوجانبه، کدام حوزه‌ها را در اولویت می‌دانید؟

چند حوزه اولویت واضح وجود دارد. اولی انرژی و امنیت انرژی است. این موضوع برای مولداوی یک مسئله استراتژیک محسوب می‌شود: ما به تدریج وابستگی خود به یک تأمین‌کننده را کاهش می‌دهیم و مقاومت خود در برابر فشارهای خارجی را تقویت می‌کنیم. آذربایجان به عنوان یکی از بازیگران اصلی مسیر گاز جنوبی و پیشگام ابتکارات «انرژی سبز» در این حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد.

دومین حوزه، بخش کشاورزی-صنعتی است. مولداوی در زمینه‌هایی مانند شراب‌سازی، باغبانی، گردو، میوه‌های خشک و ابزارهای حفاظت محیطی از گیاهان، پتانسیل صادراتی قابل توجهی دارد. آذربایجان نیز با داشتن پارک‌های بزرگ کشاورزی و امکانات مدرن لجستیک برجسته است. هم‌اکنون تعدادی از پروژه‌ها در حال اجرا هستند؛ از جمله مشارکت شرکت‌های مولداوی در نمایشگاه Caspian Agro، پروژه‌های حفاظت از گیاهان، احداث باغ‌های انگور با گونه‌های مولداوی در شَمَخ و غیره.

سومین حوزه، حمل‌ونقل و لجستیک است. آذربایجان حلقه اصلی مسیر شرق–غرب (میان‌راه) و همچنین مسیر «شمال–جنوب» است. پیوستن مولداوی به این زنجیره‌ها نقش ترانزیتی ما را افزایش می‌دهد و فرصت‌های جدیدی برای کسب‌وکار ایجاد می‌کند. برقراری پروازهای مستقیم روزانه باکو– کیشینف نیز این روابط را تقویت می‌کند.

چهارمین حوزه، تحول دیجیتال و نوآوری‌ها است – تبادل تجربیات در زمینه دولت الکترونیک، پارک‌های فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال.

در نهایت، فرهنگ، آموزش و کار با دیاسپورا هستند – حوزه‌هایی که پایه اعتماد بلندمدت میان ملت‌های ما را شکل می‌دهند.

چشم‌انداز همکاری‌ها

در آینده نزدیک، چه پروژه‌های جدیدی در حوزه اقتصاد، انرژی، حمل‌ونقل و فرهنگ برنامه‌ریزی شده است؟

چندین جهت اولویت‌دار وجود دارد. پیش از هر چیز، ما برای نشست بعدی کمیسیون بین‌دولتی که طبق اصل چرخشی در سال ۲۰۲۶ در کیشینف برگزار خواهد شد، آماده می‌شویم. ما می‌خواهیم این نشست فقط جنبه سیاسی نداشته باشد، بلکه به شکل یک فوروم گسترده تجاری همراه با پنل‌های بخشی در حوزه‌های انرژی، کشاورزی، حمل‌ونقل و اقتصاد دیجیتال برگزار شود.

در حوزه انرژی، اولویت اصلی، اجرای پروژه‌ها در چارچوب یادداشت تفاهم همکاری در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر است که میان نهادهای ذیربط دو کشور امضا شده است. ما علاقه‌مندیم که شرکت‌های آذربایجانی در پروژه‌های انرژی خورشیدی و بادی، نوسازی شبکه‌ها و ابتکارات صادرات منطقه‌ای «انرژی سبز» در مولداوی مشارکت داشته باشند.

در بخش کشاورزی، ما برنامه‌ریزی می‌کنیم حضور شراب‌های مولداوی، گردو، میوه‌های خشک، کنسروها و مواد حفاظت زیست‌محیطیِ گیاهان را در بازار آذربایجان گسترش دهیم. همزمان، تولیدکنندگان مولداوی به تجربه آذربایجان در زمینه آگروپارک‌ها و سیستم‌های آبیاری علاقه‌مند هستند – در این حوزه ایجاد شرکت‌های مشترک و تبادل فناوری ممکن است.

در حوزه حمل‌ونقل، استفاده گسترده‌تر از پروازهای مستقیم باکو– کیشینف، آزادسازی حمل‌ونقل جاده‌ای بار و توسعه مسیرهای چندوجهی در دست بررسی است.

در بخش فرهنگی–انسانی نیز حضور گروه‌های هنری مولداوی در جشنواره‌های باکو، اجرای پروژه‌های ترجمه ادبی و گسترش برنامه‌های تبادل جوانان و همکاری‌های دانشگاهی پیش‌بینی می‌شود.

نقش کسب‌وکار و دیاسپورا

– نقش کسب‌وکار و دیاسپورا را در توسعه روابط دوجانبه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

– نقش کسب‌وکار و دیاسپورا تعیین‌کننده است. خدمات دیپلماتیک چارچوب سیاسی–حقوقی را فراهم می‌کند، اما آنچه این چارچوب را با محتوای واقعی پر می‌کند، کارآفرینان، دانشگاه‌ها، گروه‌های خلاق و شهروندان هستند.

دیاسپورای مولداوی در آذربایجان از نظر تعداد زیاد نیست، اما بسیار فعال است. هم‌میهنان ما در بازارچه‌های خیریه شرکت می‌کنند، آشپزی و شراب مولداوی را معرفی می‌کنند، به شناساندن محصولات ملی ما در بازار آذربایجان کمک می‌کنند و در رویدادهایی چون روز استقلال، روز زبان رومانیایی و عید پاک حضور فعالی دارند.

علاقه کسب‌وکار آذربایجان به مولداوی نیز رو به افزایش است، به‌ویژه در حوزه‌های کشاورزی، لجستیک، انرژی و فناوری اطلاعات. وظیفه سفارت این است که این علاقه‌مندی‌ها را با ظرفیت‌های مولداوی هماهنگ کند، از پروژه‌ها حمایت نماید و به کسب‌وکارها برای یافتن شرکای قابل اعتماد کمک کند.

آذربایجان به‌عنوان کشوری چندقومیتی و چندمذهبی، در زمینه همزیستی مسالمت‌آمیز جوامع مختلف دارای تجربه‌ای غنی است. این تجربه برای مولداوی، از جهت تقویت ادغام اقلیت‌های ملی از طریق توسعه مناطق، ایجاد اشتغال و حمایت از فرهنگ و آموزش، به‌ویژه ارزشمند است.

پروژه‌های مشترک در حوزه‌های کشاورزی، لجستیک و انرژی، مشارکت دیاسپوراها در رویدادهای فرهنگی و خیریه، و برنامه‌های تبادل جوانان، فرصت‌های جدیدی برای مناطقی ایجاد می‌کند که اقلیت‌های قومی در آن‌ها به‌طور متراکم زندگی می‌کنند.

توسعه مناطق، دسترسی به ابتکارات اروپایی و چشم‌انداز همکاری با شرکا، حوزه‌هایی را که مستعد تأثیرگذاری جریان‌های رادیکال و غیردموکراتیک هستند، کاهش می‌دهد. از این منظر، همکاری مولداوی–آذربایجان به شکل عینی به ثبات داخلی کشور ما کمک می‌کند.

گفت‌وگوی سیاسی و همکاری بین‌المللی

مولداوی و آذربایجان در پلتفرم‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل، سازمان امنیت و همکاری اروپا و GUAM همکاری می‌کنند…

همکاری ما در چارچوب‌های بین‌المللی بر اصول مشترکی استوار است: احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، ممنوعیت تغییر مرزها از طریق زور و برتری حقوق بین‌الملل.

در سازمان ملل متحد، سازمان امنیت و همکاری اروپا و شورای اروپا، مولداوی و آذربایجان در بسیاری از مسائل، از حقوق آوارگان داخلی گرفته تا حل مسالمت‌آمیز مناقشات، امنیت انرژی و توسعه پایدار، از یکدیگر حمایت می‌کنند.

GUAM نقش ویژه‌ای دارد. به همراه گرجستان و اوکراین، ما دستور کار مربوط به امنیت منطقه‌ای، حمل‌ونقل و اتصال انرژی، دیجیتالی‌سازی و توسعه اقتصادی را پیش می‌بریم. در این قالب، چالش‌های مربوط به جدایی‌طلبی و مداخله خارجی به‌طور شفاف بررسی شده و راه‌حل‌های مشترک جستجو می‌شود.

در چارچوب ثبات عمومی منطقه‌ای، گفت‌وگوی سیاسی با آذربایجان تا چه حد برای مولداوی اهمیت دارد؟

گفت‌وگوی سیاسی با آذربایجان برای مولداوی اهمیت راهبردی دارد. نخست اینکه هر دو کشور در یک فضای ژئوپولیتیکی میان اتحادیه اروپا و منطقه دریای سیاه–خزر قرار گرفته‌اند. پیامدهای جنگ در اوکراین، تغییر مسیرهای انرژی و حمل‌ونقل و شکل‌گیری کریدورهای جدید، به‌طور مستقیم بر مولداوی و آذربایجان اثر می‌گذارد. گفت‌وگوی منظم به ما امکان می‌دهد تا منافع خود را بهتر حفاظت کرده و به ثبات مشترک کمک کنیم.

دوم اینکه هر دو کشور در مقاطع مختلف با مسئله نقض تمامیت ارضی مواجه بوده‌اند. گرچه رویکردها متفاوت است، اما اصل بنیادین تغییر نمی‌کند و آن احترام به مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی است. این حمایت متقابل در این زمینه، هم برای روابط دوجانبه و هم برای معماری امنیتی منطقه اهمیت ویژه دارد.

انرژی

با توجه به ظرفیت انرژی آذربایجان، آیا مولداوی در نظر دارد همکاری را در این حوزه تعمیق دهد؟

بله، انرژی یکی از مهم‌ترین و آینده‌دارترین حوزه‌های همکاری ما است. پس از تجاوز گسترده فدراسیون روسیه به اوکراین، مولداوی منابع گاز و برق خود را با سرعت متنوع‌سازی کرده است. ما با سیستم انرژی اروپا ENTSO-E هم‌زمان‌سازی شده‌ایم، حجم واردات را از طریق رومانی افزایش داده‌ایم و از بازار گاز اروپا و زیرساخت کشورهای همسایه به‌طور گسترده‌تری استفاده می‌کنیم.

در چنین شرایطی، آذربایجان هم به‌عنوان تأمین‌کننده گاز طبیعی و هم در حوزه «انرژی سبز» یک شریک بالقوه مهم محسوب می‌شود.

مولداوی در حال حاضر در حال بررسی امکان شرکت در طرح‌های منطقه‌ای است که شامل خرید گاز از چندین تأمین‌کننده، از جمله آذربایجان، می‌شود. همچنین چشم‌انداز پیوستن به پروژه صادرات برق «سبز» از مسیر آذربایجان–گرجستان–رومانی–اتحادیه اروپا نیز مورد بررسی قرار دارد.

علاوه بر این، مولداوی استفاده از مخازن گاز و اتصال‌دهنده‌های گازی خود را به‌عنوان بخشی از معماری گسترده‌تر امنیت انرژی منطقه‌ای ارزیابی می‌کند. هدف ما تنها خرید انرژی نیست، بلکه ادغام در یک سیستم انرژی مقاوم و متنوع‌شده است؛ سیستمی که آذربایجان یکی از بازیگران کلیدی آن به شمار می‌رود.

مولداوی همچنان با مناقشه ترانس نیستریا مواجه است. آیا تجربه آذربایجان در آزادسازی اراضی خود می‌تواند برای مولداوی مفید باشد؟

هر مناقشه ویژگی‌های خاص خود را دارد و مولداوی بر حل مسئله ترانس نیستریا از طریق صلح، روش‌های سیاسی و دیپلماتیک مصر است. با این حال، بازپس‌گیری کنترل آذربایجان بر اراضی خود و فعالیت‌های بازسازی در دوره پسامنارعه بدون تردید برای ما قابل توجه است.

ما پروژه‌های آذربایجان در زمینه بازسازی زیرساخت‌ها در مناطق آزادشده، مین‌روبی، بازگشت آوارگان، و ایجاد شرایط لازم برای زندگی و توسعه را با دقت دنبال می‌کنیم. به‌ویژه سازوکارهای جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال، تأمین امنیت و ادغام اجتماعی برای ما اهمیت دارد.

در موضوع تمامیت ارضی نیز تبادل تجربه و حمایت متقابل از نظر سیاسی اهمیت دارد. مولداوی و آذربایجان به‌طور پیوسته از حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر حمایت می‌کنند و با مشروعیت‌بخشی به ساختارهای جدایی‌طلب و استقرار نیروهای خارجی بدون رضایت کشور میزبان مخالفت نشان می‌دهند. این موضع مشترک، سهم ما در تقویت نظام امنیتی منطقه است.

جنگ در اوکراین و تأثیر آن بر مولداوی

تأثیر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جنگ در اوکراین بر مولداوی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تجاوز گسترده روسیه به اوکراین یکی از جدی‌ترین آزمون‌هایی است که مولداوی در تاریخ استقلال خود با آن روبه‌رو شده است.

از نظر اقتصادی، با فروپاشی زنجیره‌های سنتی لجستیک، شوک انرژی، افزایش شدید قیمت گاز و برق و فشارهای تورمی مواجه شدیم. با حمایت اتحادیه اروپا، رومانی، اوکراین و دیگر شرکا، مولداوی توانست با تنوع‌بخشی به منابع تأمین، تقویت ثبات مالی و بازآرایی جریان‌های صادرات و واردات خود را تطبیق دهد.

از نظر سیاسی، جنگ مسیر اروپایی ما را تسریع کرد. مولداوی وضعیت نامزدی برای اتحادیه اروپا را به دست آورد، مذاکرات را آغاز نمود و اصلاحات در حوزه‌های عدالت، امنیت و مبارزه با فساد را گسترش داد. همزمان، نهادهای مقابله با اطلاعات جعلی و تهدیدهای ترکیبی تقویت شدند.

از نظر اجتماعی، مولداوی شمار قابل توجهی از پناهجویان اوکراینی را پذیرفت و برای آن‌ها امکان دسترسی به آموزش، خدمات درمانی و بازار کار را فراهم کرد. این موضوع برای کشوری کوچک با منابع محدود چالشی بزرگ بود، اما همچنین نمادی از همبستگی و انسان‌دوستی جامعه ما به شمار می‌رفت.

موضع کیشیناو روشن و ثابت است: مولداوی تجاوز روسیه به اوکراین را محکوم می‌کند، از احیای حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین حمایت می‌کند و اذعان دارد که امنیت و توسعه پایدار کشور ما به‌طور مستقیم به نتیجه این جنگ وابسته است.

در شرایط جنگی در منطقه همجوار، مولداوی و آذربایجان چگونه می‌توانند برای تأمین امنیت و ثبات منطقه‌ای همکاری کنند؟

چندین حوزه وجود دارد که ما نه‌تنها در آن‌ها همکاری می‌کنیم، بلکه می‌توانیم این همکاری را بیش از پیش تقویت کنیم.

اول، هماهنگی سیاسی و حمایت متقابل در عرصه‌های بین‌المللی - در سازمان ملل، سازمان امنیت و همکاری اروپا، گوام و سایر قالب‌ها، ما به عنوان مدافعان حقوق بین‌الملل، حاکمیت و تمامیت ارضی و عدم پذیرش الحاق‌های غیرقانونی عمل می‌کنیم.

دوم، تقویت امنیت انرژی اروپا و منطقه. افزایش نقش منابع انرژی آذربایجان و توسعه پروژه‌های «انرژی سبز»، امکان باج‌گیری انرژی را کاهش می‌دهد و کشورهای ما و شرکایمان را در برابر فشارهای خارجی مقاوم‌تر می‌کند.

سوم، توسعه دالان‌های حمل‌ونقل و تجاری – این امر امکان تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین و عبور از پیرامون مناطق درگیری را فراهم می‌سازد. دالان میانی شرق–غرب، مسیر شمال–جنوب و توسعه زیرساخت‌های بندری، ریلی و جاده‌ای، تاب‌آوری اقتصادی مولداوی، آذربایجان و اوکراین را افزایش می‌دهد.

چهارم، همکاری در مبارزه با تهدیدهای هیبریدی: حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، امنیت سایبری، مقابله با اطلاعات نادرست و جلوگیری از تأمین مالی غیرقانونی فعالیت‌های سیاسی. هر دو کشور با تلاش‌های خارجی برای دخالت در فرایندهای داخلی مواجه‌اند و همکاری در این حوزه هم طبیعی و هم ضروری است.

اطمینان دارم که چنین دستور کار جامعی — از انرژی و حمل‌ونقل گرفته تا تهدیدهای هیبریدی و همکاری انسانی — می‌تواند به ثبات و امنیت پایدار منطقه کمک کند.