سیاست

مصاحبه با خبرگزاری آپا از مجتبی دمیرچیلو، سفیر جدید جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان

= جناب سفیر، پویایی روابط سیاسی بین ایران و آذربایجان را در دوران اخیر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در دوره اخیر مسیر توسعه‌ای مثبت، سازنده و مبتنی بر منافع متقابل در روابط سیاسی خود را طی کرده‌اند. تبادلات منظم هیأت‌ها، دیدارهای رسمی در سطح عالی و پلتفرم‌های مداوم گفت‌وگوی سیاسی، اهمیت ویژه تهران و باکو به گسترش همه‌جانبه روابط دوجانبه را به وضوح نشان می‌دهد. حل موفقیت‌آمیز مناقشه قره‌باغ، آغاز دوره‌ای جدید در منطقه را رقم زده است؛ دوره‌ای که صلح پایدار، ثبات مستمر و پیشرفت اقتصادی را به همراه دارد. این عامل برجسته، به ویژه فرصتی تاریخی و بی‌بدیل برای تعمیق همکاری‌های مبتنی بر اصول همسایگی دوستانه و توسعه روابط متقابل سودمند میان دو کشور برادر و دوست محسوب می‌شود. شرایط جدید منطقه‌ای زمینه‌ای مساعد برای گسترش همه‌جانبه همکاری اقتصادی در حوزه‌های ترانزیت، امنیت انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری و تبادلات انسانی و همچنین تحکیم همبستگی محکم در منطقه فراهم کرده است.

- چه ابتکارات جدیدی برای افزایش گردش مالی تجاری بین دو کشور در نظر گرفته شده است؟

از جمله ابتکارات مهم برنامه‌ریزی‌شده، اولویت‌ها عبارتند از ساده‌سازی روابط بین نهادهای تجاری و کارآفرینان، تسریع حمل و نقل بار و همچنین ایجاد سازوکارهای جدید و کارآمد که شامل استفاده از فناوری‌های ارتباطی مدرن در همکاری‌های اقتصادی می‌شود. علاوه بر این همچنین، امضای توافق‌نامه‌های دوجانبه جدید به منظور بررسی عمیق‌تر پتانسیل اقتصادی دو طرف و اجرای کارآمدتر تبادل کالا و خدمات از جمله اهداف اصلی استراتژیک این روند است.

پروژه انتقال گاز آذربایجان به نخجوان از طریق خاک ایران در حال انجام است

چشم‌انداز پروژه‌های مشترک در حوزه‌های انرژی، صنعت و کشاورزی را چگونه می‌بینید؟

همکاری‌های دوجانبه در حوزه انرژی در زمینه تولید و انتقال برق با موفقیت در حال توسعه است. هر دو طرف پروژه‌های جدید تولید و تبادل برق را ترویج می‌کنند. در همین حال، برنامه یکپارچه‌سازی سه‌جانبه شبکه‌های برق میان ایران، جمهوری آذربایجان و فدراسیون روسیه در مرحله نهایی قرار دارد، که در صورت نیاز، امکان تبادل انرژی بر اساس اصول متقابل را فراهم خواهد کرد. عملیات تبادل گاز (swap) نیز با موفقیت ادامه دارد. به ویژه، پروژه انتقال گاز جمهوری آذربایجان از طریق خاک ایران به جمهوری خودمختار نخجوان در دست اجرا است.

علاوه بر این، مذاکرات در خصوص بهره‌برداری مشترک از ذخایر هیدروکربنی دریای خزر همچنان ادامه دارد. ایران و جمهوری آذربایجان موضوع تکمیل و بهره‌برداری از نیروگاه‌های برق‌آبی خدافرین و قلعه‌قیز را در دستور کار دارند. این پروژه‌ها تنها به تأمین برق محدود نمی‌شوند، بلکه نقش استراتژیک مهمی در مدیریت بهینه منابع آبی و همچنین توسعه بخش کشاورزی ایفا می‌کنند.

شرکت‌های ایرانی برای مشارکت فعال در پروژه‌های کار احداث قره‌باغ ابراز علاقه می‌کنند

در حوزه صنعت، همکاری میان شرکت‌های دو کشور با موفقیت در حال تقویت است. شرکت‌های ایرانی به ویژه علاقه ویژه‌ای به مشارکت فعال در پروژه‌های بازسازی زیرساخت‌های صنعتی مناطق آزاد شده قره‌باغ در جمهوری آذربایجان نشان می‌دهند. همچنین، حضور شرکت‌های ایرانی در نمایشگاه‌های صنعتی و ساختمانی باکو، از جمله نمایشگاه «Baku Build 2025» و مذاکرات انجام‌شده در زمینه صادرات کالاها و خدمات، شاخص‌های اصلی توسعه پایدار همکاری‌های صنعتی میان دو کشور محسوب می‌شوند.

- در آخرین نشست کمیسیون بین دولتی آذربایجان و ایران چه توافقات مشخصی حاصل شد؟

در جلسه اخیر کمیسیون مشترک که در ژانویه ۲۰۲۵ در تهران برگزار شد، طیف وسیعی از همکاری‌های میان دو کشور با دقت مورد بررسی قرار گرفت. تمرکز اصلی طرفین بر همکاری‌های راهبردی در حوزه امنیت انرژی و ترانزیت قرار داشت. علاوه بر این، توافقات مهمی در زمینه‌های رویه‌های گمرکی، بهداشت و درمان، کشاورزی، سرمایه‌گذاری، گردشگری، تبادل علمی و فرهنگی حاصل شد. با این حال، مهم‌تر از توافق‌ها و تفاهم‌نامه‌های به دست آمده، پیگیری مستمر و اجرای کامل آنها است. این اقدام نه تنها به رفاه اجتماعی شهروندان هر دو کشور کمک می‌کند، بلکه اعتبار روابط دوجانبه را نیز بیش از پیش تقویت خواهد کرد.

راه عبوری ارس به معنای تعمیق بیشتر امکاناتی است که ایران طی ۳۰ سال اخیر برای تضمین ارتباط نخجوان با جمهوری آذربایجان ایجاد کرد

- در مورد وضعیت فعلی کار روی کریدور آرس چه می‌توانید بگویید؟ در حال حاضر کارهای طرف ایرانی در چه مرحله‌ای است؟

پروژه راهبردی موسوم به «راه عبوری ارس» به معنای تعمیق بیشتر امکاناتی است که جمهوری اسلامی ایران طی سی سال اخیر برای تضمین ارتباط جمهوری خودمختار نخجوان با سایر مناطق جمهوری آذربایجان ایجاد کرده است. ساخت پل بزرگراهی آغ‌بند-کلاله به مراحل پایانی نزدیک شده و انتظار می‌رود تا پایان سال جاری به بهره‌برداری برسد. افتتاح این پل زمینه را برای تأسیس یک گذرگاه مرزی جدید میان دو کشور فراهم می‌کند و پتانسیل همکاری‌های حمل‌ونقل و تجاری را به‌طور قابل توجهی افزایش خواهد داد. همچنین، پروژه توسعه، نوسازی و بازسازی جاده منتهی به نخجوان با موفقیت در حال انجام است. اگرچه ساخت چند تونل در مسیر این جاده نیازمند راهکارهای مهندسی پیچیده و منابع قابل توجه است، پیشرفت کارها با موفقیت ادامه دارد.

- این کریدور چه تاثیری بر روابط اقتصادی و سیاسی منطقه خواهد داشت؟

این راهرو علاوه بر اتصال جمهوری خودمختار نخجوان به سایر مناطق جمهوری آذربایجان، بخشی مهم و راهبردی از مسیرهای حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب نیز محسوب می‌شود. به دلیل این ویژگی، این راهرو پتانسیل دارد تا نقش بسیار مهم و بنیادی در توسعه و تقویت پایداری روابط تجاری و حمل‌ونقلی هم در سطح دوجانبه و هم در عرصه منطقه‌ای ایفا کند.

- چه پروژه‌های زیرساختی بزرگی در همکاری ایران و آذربایجان در چارچوب کریدور حمل و نقل شمال-جنوب در حال اجرا یا برنامه‌ریزی هستند؟

راه‌آهن بین‌المللی شمال-جنوب بر اساس سه مسیر اصلی شکل گرفته است: مسیر شرقی، جمهوری اسلامی ایران را از طریق ترکمنستان به قزاقستان و فدراسیون روسیه و سپس به قاره اروپا متصل می‌کند؛ مسیر میانی از دریای خزر برای اتصال ایران به فدراسیون روسیه و سپس به سمت اروپا استفاده می‌کند؛ و مسیر غربی ایران را از طریق خاک جمهوری آذربایجان به فدراسیون روسیه و کشورهای شمال اروپا متصل می‌کند.

در مسیر غربی، حمل‌ونقل هم از طریق جاده و هم از طریق راه‌آهن انجام می‌شود. جاده هم‌اکنون به‌طور کامل فعال است و توسط کشورهای مختلف به‌طور فعال بهره‌برداری می‌شود.

در بخش راه‌آهن، ساخت خط رشت-آستارا با موفقیت ادامه دارد. در شهر آستارا دو پروژه مهم زیرساختی وجود دارد: ترمینال بار آستارا هم‌اکنون به‌طور مؤثر فعالیت می‌کند. اخیراً بازدیدی از این مجموعه با حضور معاونان نخست‌وزیران روسیه و جمهوری آذربایجان و همچنین وزیر راه و شهرسازی ایران انجام شد.

ایجاد خط راه‌آهن رشت-آستارا به‌عنوان یک جزء راهبردی اصلی پروژه شمال-جنوب محسوب می‌شود و پیش‌بینی می‌شود از اوایل سال آینده، حدود ماه‌های مارس-آوریل، مرحله ابتدایی ساخت و ساز آن آغاز شود.

همکاری‌های ایران و آذربایجان محدود به روابط دوجانبه نیست

- نتایج نشست سه جانبه آذربایجان، ایران و روسیه در باکو را چگونه ارزیابی می کنید؟

همکاری میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان تنها به قالب دوجانبه محدود نمی‌شود. هر دو کشور در پلتفرم‌های چندجانبه نیز به‌طور فعال و هدفمند همکاری‌های خود را ادامه می‌دهند. در چارچوب سه نشست سه‌جانبه اخیر، با حضور وزیر راه و شهرسازی ایران و معاونان نخست‌وزیران جمهوری آذربایجان و روسیه، گروه‌های کاری مربوط به حوزه‌های گمرک و حمل‌ونقل تشکیل شد و توافق اصولی برای تهیه نقشه راه تفصیلی به منظور توسعه همکاری‌های سه‌جانبه حاصل شد.

پس از مذاکرات فشرده در شهر باکو، هیأت‌ها به منطقه آستارا سفر کردند و از نزدیک با وضعیت موجود و زیرساخت‌های لجستیکی ایران و جمهوری آذربایجان در آستارا آشنا شدند. همچنین، توافقاتی برای ساده‌سازی حرکت کامیون‌ها و تسریع عملیات صادرات و واردات کالا حاصل شده است.

- ایران چه اهدافی را برای حمل و نقل بین المللی بار از طریق این کریدور در نظر دارد؟

راه‌آهن بین‌المللی شمال-جنوب مسیری با اهمیت استراتژیک فوق‌العاده است که از هند تا فدراسیون روسیه و شمال اروپا امتداد دارد. این راهرو از خاک ایران و جمهوری آذربایجان عبور می‌کند و فرصت‌های همکاری گسترده و مهمی را برای هر دو کشور فراهم می‌سازد. یکی از اهداف اصلی این همکاری، بهینه‌سازی زمان و هزینه حمل‌ونقل کالا و کاهش قابل توجه آن‌ها است. علاوه بر این، این ابتکار ترانس‌منطقه‌ای نقش بنیادی در تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشورهای مسیر، افزایش سطح سودمندی متقابل و در نهایت تسریع توسعه اقتصادی کل منطقه ایفا می‌کند.

- در مورد تأثیر تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران بر روابط اقتصادی ایران و آذربایجان چه می‌توانید بگویید؟

با تأسف باید یادآور شد که برخی دولت‌ها برای دستیابی به اهداف سیاسی خود و تحمیل خواسته‌هایشان، حتی به بهای تأثیر بر رفاه ساده شهروندان، استفاده از ابزار تحریم را ترجیح می‌دهند. با این حال، تجربه بین‌المللی به وضوح نشان می‌دهد که چنین اقدامات غیرقانونی و یک‌جانبه محدودکننده قادر به منحرف کردن کشورهای مستقل از مسیر راهبردی خود نیستند. امروز هر فردی که به جمهوری اسلامی ایران سفر می‌کند، می‌تواند به‌روشنی مشاهده کند که با وجود شدیدترین رژیم تحریمی، شرایط زندگی عادی در کشور تأمین شده و کمبود قابل توجهی در بازار وجود ندارد.

همزمان، استمرار فرآیند همکاری میان دو کشور نشان می‌دهد که چنین تحریم‌هایی نتوانسته‌اند توسعه روابط مطمئن مبتنی بر دوستی و منافع متقابل را متوقف کنند. بدون شک، روابط میان دو کشور در آینده نیز با موفقیت گسترش یافته و عمیق‌تر خواهد شد.

ایران حق اتخاذ اقدامات تلافی‌جویانه مناسب برای حفاظت از منافع عالیه خود را محفوظ می‌دارد

- موضع مقامات تهران در مورد حملات اخیر به تأسیسات هسته‌ای ایران را چگونه توصیف می‌کنید؟

جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌های علم و فناوری دستاوردهای مهمی کسب کرده است. یکی از جهت‌گیری‌های مهم این دستاوردها، استفاده کاملاً صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است. فعالیت ایران در این زمینه کاملاً مطابق با تمام استانداردهای بین‌المللی و تحت نظارت ذی‌ربط سازمان بین‌المللی انرژی اتمی انجام می‌شود.

با تأسف باید اعلام کرد که رژیم تهاجمی و اشغالگر اسرائیل با حمایت ایالات متحده آمریکا، با ارتکاب نقض فاحش حقوق بین‌الملل، به تأسیسات هسته‌ای ایران و همچنین دانشمندان ایرانی حملات نظامی انجام داده است. این حملات منجر به شهادت شمار زیادی از شهروندان غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان شده است. حملات اخیر اقدامی غیرقانونی، غیرمسئولانه و مغایر با حقوق بین‌الملل و اصول بنیادی منشور سازمان ملل متحد است.

همزمان، جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌کند که چنین اقدامات تروریستی و تحریک‌آمیز نمی‌تواند مسیر پیشرفت علمی و فناوری کشور را متوقف کند، بلکه عزم مردم ایران برای پیشرفت در زمینه فناوری‌های هسته‌ای صلح‌آمیز را بیش از پیش تقویت می‌کند. مسئولیت این حملات بر عهده طراحان و حامیان آنهاست. ایران حق دارد در چارچوب حقوق قانونی دفاعی خود، اقدامات متقابل مناسب برای حفاظت از امنیت ملی و منافع عالی خود اتخاذ کند.

علاوه بر این، ایران به جامعه بین‌المللی اعلام می‌کند که به همکاری شفاف با سازمان بین‌المللی انرژی اتمی ادامه خواهد داد و عزم خود را برای پایبندی کامل به اصل استفاده صرفاً صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای حفظ می‌کند.

- چنین رویدادهایی چگونه می‌توانند بر امنیت و ثبات کلی منطقه تأثیر بگذارند؟

بی‌شک هر اقدامی که موجب افزایش تنش در منطقه شود، از جمله حملات تحریک‌آمیز، عملیات‌های نظامی غیرقانونی و فعالیت‌های تروریستی، تهدید جدی برای امنیت و ثبات پایدار منطقه محسوب می‌شود. منطقه غرب آسیا پیش‌تر با بحران‌های طولانی‌مدت و مداخلات خارجی مختل‌کننده ثبات مواجه بوده است و تکرار چنین اقدامات پتانسیل تشدید وضعیت را دارد.

براساس دیدگاه مفهومی جمهوری اسلامی ایران، امنیت منطقه‌ای یک مفهوم غیرقابل تقسیم است. این اصل بنیادین بدین معناست که هیچ کشوری نمی‌تواند خود را کاملاً امن بداند در حالی که امنیت پایدار همسایگانش تأمین نشده باشد. بنابراین ایران همواره اصل امنیت جمعی و همکاری منطقه‌ای در برابر تهدیدات مشترک را با قاطعیت حمایت می‌کند.

اگر چنین اقداماتی با سکوت یا بی‌تفاوتی جامعه بین‌المللی مواجه شود، شرایطی خطرناک برای منطقه و جهان ایجاد خواهد کرد. در این راستا انتظار می‌رود که همه کشورها، به ویژه کشورهای همسایه، در برابر اقدامات غیرمسئولانه رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا موضع اصولی و یکپارچه اتخاذ کنند و از دیالوگ مؤثر و مکانیسم‌های همکاری سازنده برای حفظ صلح و ثبات پایدار حمایت نمایند.

بر اساس دیدگاه راهبردی جمهوری اسلامی ایران، تنها راه واقعی برای تأمین امنیت بلندمدت، نه از طریق رویارویی و تخریب، بلکه از طریق احترام متقابل، گفتگوی صمیمانه و گسترش همه جانبه همکاری سازنده بین کشورهای منطقه است.

روابط ایران و آذربایجان محدود به روابط بین دولتی نیست

- سفارت ایران در آذربایجان به طور مشخص در چه زمینه‌هایی به توسعه روابط دوجانبه کمک می‌کند؟

سفارت جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان توسعه همه‌جانبه روابط میان دو کشور را یکی از اصلی‌ترین وظایف راهبردی خود می‌داند و تلاش می‌کند نقش فعال و سازنده‌ای در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و علمی ایفا نماید.

سفارت اهمیت ویژه‌ای به ترویج گفت‌وگوی مستمر میان نهادهای دولتی در حوزه سیاسی و دیپلماتیک، برگزاری دیدارهای رسمی در سطوح مختلف و تقویت مکانیسم‌های مشورتی می‌دهد. ما اطمینان داریم که استمرار ارتباطات مستقیم و گفت‌وگوی شفاف مبتنی بر احترام متقابل، مؤثرترین و کارآمدترین راه برای تقویت اعتماد متقابل است.

در حوزه اقتصادی، سفارت تلاش‌های گسترده‌ای برای توسعه همه‌جانبه روابط تجاری، ترویج همکاری‌های مشترک در بخش حمل‌ونقل و اجرای فعال پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشترک انجام می‌دهد. دیدارها و نشست‌های برگزارشده با فعالان اقتصادی و هیئت‌های تجاری زمینه راهبردی مساعدی برای توسعه روابط اقتصادی و پروژه‌های مشترک میان دو کشور فراهم می‌کند.

سفارت تلاش می‌کند تا شناخت متقابل بین مردم را در حوزه‌های فرهنگی و علمی تعمیق بخشد و پیوندهای عمومی را تقویت کند. برای ما، روابط ایران و آذربایجان محدود به روابط بین دولتی نیست، بلکه مبتنی بر قرابت عمیق تاریخی، زبانی و فرهنگی است که دو ملت برادر را متحد می‌کند.

علاوه بر این، سفارت به طور فعال در زمینه‌های گسترش خدمات کنسولی، ساده‌سازی رفت و آمد شهروندان و توسعه روابط گردشگری و بشردوستانه فعالیت می‌کند و آماده است تا از تمام ابتکارات مثمر ثمر که در جهت نزدیک‌تر کردن دو ملت به یکدیگر عمل می‌کند، حمایت همه جانبه ارائه دهد.

به طور کلی، هدف اصلی سفارت جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان افزایش نزدیکی بین دو ملت، توسعه روابط بین دو کشور در همه زمینه‌ها و اطمینان از این است که این همکاری هم در خدمت رفاه اجتماعی مردم و هم در خدمت صلح، ثبات و پیشرفت منطقه باشد.

قرار است تعداد پروازها به شهرهای مختلف دو کشور به طور قابل توجهی افزایش یابد

- چه اقداماتی برای افزایش جریان گردشگری متقابل بین ایران و آذربایجان در آینده برنامه‌ریزی شده است؟

با توجه به نزدیکی‌های تاریخی، فرهنگی، دینی، زبانی و قومی، علاقه و استقبال گسترده و مستمر مردم دو کشور برای سفرهای متقابل مشاهده می‌شود که آمارهای سال‌های اخیر این واقعیت را تأیید می‌کند. برای توسعه همه‌جانبه گردشگری، آشنایی نزدیک‌تر مردم با یکدیگر و همچنین تسهیل رفت‌وآمد شهروندان از شرایط اساسی و ضروری محسوب می‌شود.

بهینه‌سازی زمان و هزینه سفر از جمله عوامل محرک اصلی توسعه گردشگری است. به همین منظور، ایران برای شهروندان جمهوری آذربایجان روادید را لغو کرده و آن‌ها بدون هیچ گونه مشکل اضافی می‌توانند به ایران سفر کنند.

علاوه بر این، اخیراً پروازهای مستقیم بین دو کشور از سر گرفته شده و در آینده پیش‌بینی می‌شود تعداد پروازها به شهرهای مختلف دو کشور به‌طور قابل توجهی افزایش یابد. همچنین ما همچنین امیدواریم که بازگشایی کامل مرزهای زمینی، سفر متقابل بین شهروندان دو کشور را تسهیل و گسترش دهد.