عملیات اخیر آمریکا در ونزوئلا در حالی رخ داده است که منطقه با مشکلات امنیتی و مدیریتی طولانیمدت مواجه بوده است. در سالهای اخیر، ونزوئلا به حلقهای مهم در مسیرهای تجارت بینالمللی مواد مخدر تبدیل شده است و این فرآیند تأثیرات منفی بر ثبات داخلی کشور و امنیت کشورهای همسایه داشته است که بحثها در این زمینه افزایش یافته است. در همین چارچوب، این رویداد به عنوان اقدامی از سوی واشینگتن برای محدود کردن فعالیتهای غیرقانونی در منطقه و کنترل ریسکها ارزیابی میشود.
همزمان، مسئله بهرهبرداری از منابع غنی انرژی ونزوئلا نیز همچنان در دستور کار بینالمللی باقی مانده است. بحران اقتصادی طولانیمدت، ضعفهای نهادی و مشکلات شفافیت تأثیر این منابع بر اقتصاد کشور و رفاه اجتماعی مردم را محدود کرده است. عملیات اخیر، نگرانیهای موجود در این زمینه را دوباره برجسته کرده و پرسشهایی درباره نقش ونزوئلا در فرآیندهای اقتصادی و سیاسی منطقه ایجاد کرده است.
در همین راستا، تحلیلگران سیاسی هر دو منطقه اقدام آمریکا را از دیدگاههای مختلف بررسی میکنند و پیامدهای احتمالی آن را هم از نظر امنیت منطقهای و هم از نظر توازن ژئوپولیتیکی گستردهتر ارزیابی میکنند.
ترامپ با عملیات کاراکاس، موازنه قدرت در قاره آمریکا را از نو تعریف کرد
پیتر تاز، تحلیلگر سیاسی آمریکایی، در مصاحبه با خبرگزاری آپا اعلام کرد که عملیات موفقیتآمیز نیروهای ویژه آمریکا در کاراکاس در تاریخ ۳ ژانویه، دکترین سیاست خارجی رئیسجمهور دونالد ترامپ در قبال قاره آمریکا را بهطور آشکار نشان داده و در واقع استراتژی «همبستگی روزولت» مربوط به سال ۱۹۰۴ را دوباره به جریان انداخته است.
به گفته او، این عملیات نشان داد که واشینگتن برتری استراتژیک خود را در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب احیا کرده است:
«دولت ترامپ با قطع جریان و صادرات نفت ونزوئلا به بخش صنعت جمهوری خلق چین، پیام واضحی به پکن و تهران داد: ایالات متحده تنها ابرقدرت منطقه باقی میماند و اجازه تقویت مراکز قدرت رقیب را نخواهد داد. در چارچوب عملیات تصمیم قطعی (Absolute Resolve)، استفاده از هواپیماهای اخلالگر سیگنال «Growler» در جنگ الکترونیک با عنصر حمله ناگهانی نیروهای ویژه متعلق به هنگ ۱۶۰ هوایی عملیات ویژه هماهنگ شد و حرفهایگری و برتری عملیاتی خاص رهبری وزارت دفاع آمریکا را به نمایش گذاشت.»
تحلیلگر سیاسی افزود که تصمیم دولت ترامپ برای دستگیری نیکلاس مادورو با روابط او با مسکو و همچنین رهبری گروه تروریستی حزبالله در خاورمیانه و شیوههای حکمرانی اقتدارگرایانه در ونزوئلا توضیح داده میشود.
بحران ونزوئلا، دستور کار امنیت منطقهای را پیچیدهتر میکند
به گفته او، در دوران حکومت مادورو صدها زندانی سیاسی بازداشت شده و تحت شکنجه قرار گرفتهاند: «در حال حاضر وضعیت در منطقه کاملاً باثبات نیست و داراییهای نیروی دریایی ایالات متحده در جنوب دریای کارائیب در وضعیت آمادگی بالا نگه داشته میشوند. واشینگتن همچنین شبکههای مرتبط با تولید و توزیع مواد مخدر در مکزیک و کلمبیا را بهدقت زیر نظر دارد. در همین چارچوب گزارش شده است که در تاریخ ۵ ژانویه، یک فروند هواپیمای پی-۸ «پوسایدون» متعلق به نیروی دریایی آمریکا پروازهای شناسایی در نزدیکی سواحل مکزیک انجام داده است.»
پیتر تاز افزود که ایالات متحده در نظر دارد بهمنظور تشدید مبارزه با ساختارهای فراملی قاچاق مواد مخدر مرتبط با حلقه نزدیکان مادورو، یک پایگاه نظامی در پاراگوئه مستقر کند. به اعتقاد او، این اقدامات نقش ونزوئلا بهعنوان تکیهگاه اقتصادی و سیاسی منطقهای برای پکن را تضعیف کرده است.
این تحلیلگر همچنین خاطرنشان کرد که در سایه این تحولات، استقرار واحدهای مسلح توسط رئیسجمهور کلمبیا، گوستاوو پترو، در شهر مرزی کوکوتا در نزدیکی مرز ونزوئلا نشاندهنده ورود تنشهای منطقهای به مرحلهای جدید است. به گفته او، موضع سختگیرانه دولت ترامپ موجب بازشکلگیری موازنه امنیتی و قدرت در آمریکای لاتین شده است.
عملیات آمریکا در ونزوئلا، تجلی ژئوپلیتیک قدرت فراتر از نفت است
تحلیلگر سیاسی اهل آمریکای لاتین، پدرو اسکوبار مدینا، در گفتوگو با خبرگزاری آپا گفت که آخرین عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا بار دیگر بحثهای قدیمی اما همچنان زنده درباره ماهیت سیاست واشینگتن در قبال کاراکاس را به صدر دستور کار بازگردانده است.
به گفته او، اگرچه خود این رویداد ماهیتی فوقالعاده دارد، اما دلایل نهفته در پشت این اقدام بسیار فراتر از عامل نفت بوده و به توازن قدرت جهانی، امنیت و منافع راهبردی بلندمدت مربوط میشود.
این تحلیلگر تأکید کرد که این تصمیم ماهیتی تاکتیکی ندارد، بلکه اساساً یک تصمیم استراتژیک است. ونزوئلا به نمادی از بیثباتی در نیمکره غربی تبدیل شده، نهادهای دولتی عملاً از کار افتادهاند، بحران عمیق بشردوستانه شکل گرفته و پیوندها با قدرتهای خارج از منطقه بهطور فزایندهای تقویت شده است.
به باور پدرو اسکوبار، تداوم این وضعیت برای واشینگتن خطر عادیسازی الگویی از حکمرانی را به همراه دارد که دموکراسی را فرسایش میدهد، امنیت منطقهای را تضعیف میکند و حقوق بینالملل را زیر سؤال میبرد: «مسئله اعتبار نیز نقش مهمی در تصمیم آمریکا ایفا کرده است. واشینگتن طی سالها سیاست خود در قبال ونزوئلا را بر پایه تحریمها، ابتکارات دیپلماتیک و سازوکارهای فشار چندجانبه بنا کرده بود. اما از آنجا که تغییرات واقعی سیاسی رخ نداد، این ابزارها بهتدریج کارایی خود را از دست دادند. عملیات اخیر باید بهعنوان تلاشی از سوی آمریکا برای بازیابی اهرمهای نفوذ و ارسال پیامی آشکار ارزیابی شود: وضعیت موجود دیگر قابل قبول نیست.»
اولویتهایی فراتر از نفت: ونزوئلا در حال تبدیل شدن به یک چالش ژئوپلیتیکی و امنیتی برای ایالات متحده است
او تصریح کرد که اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه، مبنی بر اینکه ایالات متحده به نفت ونزوئلا نیازی ندارد، در پرتو واقعیتهای امروز تا حد زیادی درست است: «استقلال انرژی آمریکا و زنجیرههای تأمین متنوع این کشور وابستگی به نفت خام کاراکاس را بهطور قابل توجهی کاهش داده است.»
این تحلیلگر با تأکید بر اینکه انگیزه اصلی نه نفت، بلکه ژئوپلیتیک و امنیت است، خاطرنشان کرد که ونزوئلا برای روسیه، چین و ایران فقط یک نماد نیست، بلکه به یک بستر واقعی برای همکاریهای نظامی، شبکههای اطلاعاتی، توافقات مالی و پیوندهای فناورانه تبدیل شده است:
«این وضعیت برای واشینگتن در منطقهای که مدتها بخشی مهم از عمق راهبردی آن محسوب میشد، یک چالش ساختاری جدی ایجاد میکند. از این منظر، اقدام آمریکا بازتابدهنده دکترین گستردهتری است و هدف آن، صرفنظر از ارزش اقتصادی، جلوگیری از تثبیت مراکز قدرت رقیب در قاره آمریکا است. پیامدهای این عملیات در روابط ونزوئلا با چین و روسیه نیز احساس خواهد شد. رویکرد چین عملگرایانه است و پکن در درجه نخست ثبات، بازپرداخت بدهیها و دسترسی بلندمدت به بازار را در اولویت قرار میدهد. هرچند چین اقدامات یکجانبه را مورد انتقاد قرار داده و بر اصل حاکمیت تأکید میکند، اما بعید است بهدلیل پرونده ونزوئلا وارد تقابل آشکار و تند با واشینگتن شود.»
فضای مانور محدود مسکو و عدم قطعیت ژئوپلیتیکی ناشی از عملیات ونزوئلا
پدرو اسکوبار مدینا در ارتباط با روسیه خاطرنشان کرد که مسکو ممکن است این عملیات را بهعنوان جبههای دیگر از تقابل ژئوپولیتیکی جاری خود با غرب ارزیابی کند: «با این حال، توان پاسخگویی روسیه بهدلیل تعهدات آن در سایر مناطق و کاهش اهمیت راهبردی ونزوئلا محدود است. از این رو انتظار میرود واکنش مسکو بیشتر در قالب لفاظیهای تند و اقدامات نمادین باشد و نه تدابیر متقابل واقعی و مؤثر.»
در این بیانیه تأکید شده است که در هر دو حالت، این عملیات با ایجاد عدم قطعیت، قابلیت اعتماد ونزوئلا بهعنوان یک شریک را تضعیف کرده و نقش آن بهعنوان یک تکیهگاه ژئوپولیتیکی را بیش از پیش پیچیده میکند. این تحلیلگر تصریح کرد که این روند پرسشهای جدی در خصوص سابقهسازی ایجاد میکند. برخی دولتها ممکن است فشار بر یک رژیم اقتدارگرا را بهصورت غیرعلنی حمایت کنند، اما روشهای بهکاررفته، هنجارهای حاکمیت و مداخله را به چالش میکشند و میتوانند در آینده زمینهساز رویکردهای گزینشی خطرناکی شوند.
وی در پایان گفت که عملیات آمریکا در ونزوئلا را نمیتوان با یک انگیزه یا یک پیامد واحد توضیح داد. این اقدام بازتابی از ترکیب نگرانیهای امنیتی، رقابت ژئوپولیتیکی و سرخوردگی ناشی از ابزارهای سیاستی است که دیگر کارآمد نیستند. عامل نفت دیگر در مرکز توجه قرار ندارد و قدرت، نفوذ و نظم منطقهای به اولویتهای اصلی تبدیل شدهاند. به گفته او، اینکه این روند به ثبات منجر شود یا نه، به اقدامات بعدی بستگی دارد و در بلندمدت، بحران ونزوئلا تنها از طریق راهحلهای سیاسی معتبر، فراگیر و تقویتشده با حمایت بینالمللی قابل حل خواهد شد.»
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
