خبر

یک سال از سقوط هواپیمای می گذرد

یک سال از سقوط هواپیمای مسافربری امبرائر ۱۹۰-۱۰۰ IGW متعلق به شرکت هواپیمایی آذربایجان (آزال) که با شماره 4K-AZ65 در رجیستری دولتی ثبت شده و با پرواز منظم ژ۲ -۸۲۴۳ از باکو، آذربایجان، به گروزنی، روسیه پرواز می‌کرد، در نزدیکی فرودگاه آکتائو در جمهوری قزاقستان می‌گذرد.

خبرگزاری آپا یادآوری می‌کند که در اثر این سانحه، دو نفر از خدمه پرواز (کاپیتان و کمک خلبان)، یک مهماندار ارشد و ۳۵ مسافر جان خود را از دست دادند.

به لطف حرفه‌ای بودن خلبانان، جان ۲۹ نفر نجات یافته است

با وجود تلفات جانی و جراحات وارده، به لطف حرفه‌ای‌گری بالا، شجاعت و جسارت خلبانان و خدمه پرواز، هواپیما فرود اضطراری انجام داده و نجات جان ۲۹ نفر ممکن شده بود. بلافاصله پس از دریافت اطلاعات در مورد فرود اضطراری مورد انتظار در جمهوری قزاقستان، اقدامات اضطراری و نجات لازم انجام شد، بازماندگان تخلیه و کمک‌های پزشکی ارائه شد.

رئیس‌جمهور هنگام حضور در حریم هوایی روسیه از حادثه مطلع شد

در تاریخ ۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، رئیس‌جمهور الهام علی‌اف که برای شرکت در نشست غیررسمی سران کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در شهر سن‌پترزبورگ عازم فدراسیون روسیه بود، در هنگام حضور در حریم هوایی روسیه گزارشی درباره وقوع سانحه هوایی دریافت کرد و بلافاصله دستور بازگشت را صادر نمود. رئیس‌جمهور در همان زمان، در داخل هواپیما، به نهادهای دولتی ذی‌ربط دستورهای لازم را برای بررسی علل حادثه و اتخاذ اقدامات فوری صادر کرد.

بلافاصله پس از فرود هواپیما، رئیس‌جمهور الهام علی‌اف در ارتباط با این حادثه، نشستی را در فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف برگزار کرد.

پرونده‌های جنایی در آذربایجان و قزاقستان آغاز شده است

بنابر اعلام دادستانی کل جمهوری آذربایجان، در ارتباط با سانحه سقوط هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی «آذربایجان ایرلاینز» (آزال) در شهر آکتائو، از سوی دادستان کل جمهوری آذربایجان بر اساس مواد ۲۶۲.۳ (نقض مقررات ایمنی حرکت و بهره‌برداری از حمل‌ونقل هوایی که بر اثر بی‌احتیاطی منجر به مرگ دو نفر یا بیشتر شده باشد) و ۳۱۴.۳ (سهل‌انگاری که منجر به مرگ دو نفر یا بیشتر شده باشد) قانون مجازات، پرونده کیفری تشکیل شده و انجام تحقیقات مقدماتی به اداره تحقیقات دادستانی کل واگذار شده است.

به دستور قاسم جومارت توقایف،رئیس‌جمهور قزاقستان، در ارتباط با سقوط هواپیمای آزال کمیسیون دولتی تشکیل شده است. ریاست این کمیسیون را کانات بوزومبایف، معاون نخست‌وزیر، بر عهده دارد. هم‌زمان، در خصوص این سانحه و به اتهام نقض مقررات ایمنی در جریان بهره‌برداری از وسیله نقلیه که بر اثر بی‌احتیاطی منجر به مرگ دو نفر یا بیشتر شده است، پرونده کیفری نیزتشکیل شده است.

مراسم وداع با اعضای خدمه جان باخته

در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، در فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف مراسم وداع با اعضای خدمه‌ای که در نتیجه سقوط هواپیمای مسافربری از نوع «امبرائر-۱۹۰» در پرواز باکو–گروزنی جان خود را از دست داده بودند، برگزار شد. رئیس‌جمهور الهام علی‌اف و بانوی اول مهربان علیوا در این مراسم وداع حضور داشتند.

در پی سقوط هواپیمای مسافربری آزال در قزاقستان، خلبانان جان‌باخته ایگور کشنیاکین، الکساندر کالیانینوف و مهماندار هواپیما حکومه علیوا در «خیابان دوم افتخار» (فخری خیابان) به خاک سپرده شدند.

به اعضای خدمه عنوان «قهرمان ملی آذربایجان» اعطا شده اند

رئیس‌جمهور الهام علی‌اف فرمانی را با عنوان «درباره اعطای نشان به افرادی که در جریان سانحه هواپیمای مسافربری از نوع امبرائر ۱۹۰ متعلق به شرکت “آذربایجان ایرلاینز” هنگام انجام پرواز باکو–گروزنی (فدراسیون روسیه) حرفه‌ای‌گری و شجاعت والایی از خود نشان دادند» امضا کرد.

بر اساس این فرمان، به دلیل انجام شایسته وظایف حرفه‌ای، نجات جان مسافران و نشان دادن سطح بالای حرفه‌ای‌گری، شجاعت و فداکاری در جریان سانحه‌ای که هنگام اجرای پرواز باکو–گروزنی (فدراسیون روسیه) با هواپیمای مسافربری از نوع «امبرائر ۱۹۰» متعلق به شرکت «آذربایجان ایرلاینز» رخ داد، به افراد زیر (پس از مرگ) عنوان «قهرمان ملی آذربایجان» اعطا شد:
ایگور ایوانوویچ کشنیاکین، الکساندر گئورگی‌یویچ کالیانینوف و حکومه جلیل‌قیزی علی‌یوا.

همچنین، اسدوف زلفیقار سردار اوغلو و رحیم‌لی آیدان واقف‌قیزی به دریافت نشان «رشادت» درجه یک مفتخر شدند.

موضع رئیس جمهور الهام علی اف در مورد این حادثه

رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، الهام علی‌اف، در تاریخ ۲۹ دسامبر در فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف به تلویزیون آذربایجان مصاحبه‌ای انجام داد. رئیس‌جمهور الهام علی‌اف در این مصاحبه اظهار داشت که فرضیه‌های اولیه نیز تا حد کافی مستدل بوده و بر پایه واقعیت‌ها استوار هستند.

رئیس‌جمهور گفت: «واقعیت‌ها حاکی از آن است که هواپیمای غیرنظامی جمهوری آذربایجان در قلمرو روسیه، در نزدیکی شهر گروزنی، از خارج دچار آسیب شده و عملاً کنترل خود را از دست داده است. همچنین می‌دانیم که هواپیمای ما توسط ابزارهای جنگ الکترونیک به وضعیتی غیرقابل‌کنترل دچار شده است. این نخستین تهدیدی بود که به هواپیما وارد شد. هم‌زمان، در نتیجه شلیک از زمین، بخش دم هواپیما نیز به‌شدت آسیب دید و و عموم مردم بلافاصله از این موضوع مطلع شدند، زمانی که تیم ما در همان روز در شهر آکتائو مشغول جمع‌آوری تصاویر ویدیویی بود.سوراخ‌سوراخ شدن بدنه هواپیما به‌روشنی نشان می‌دهد که نمی‌دانم در ابتدا از سوی چه کسی مطرح شد، اما فرضیه برخورد پرنده کاملاً از دستور کار خارج شد. ممکن است هنگام وارد شدن آسیب و ضربه، خلبان آن را به‌عنوان برخورد پرندگان با هواپیما تلقی کرده باشد، زیرا به‌احتمال زیاد هیچ‌کس به ذهنش خطور نمی‌کرد که در کشوری که برای ما دوست محسوب می‌شود، به هواپیمای ما از زمین شلیک شود. اما متأسفانه برخی محافل در روسیه ترجیح دادند بر همان فرضیه پافشاری کنند.یکی دیگر از نکات تأسف‌بار و شگفت‌آور برای ما این بود که نهادهای رسمی روسیه فرضیه‌هایی درباره انفجار یک کپسول گاز مطرح کرده بودند. این به‌وضوح نشان می‌داد که طرف روسی می‌خواهد موضوع را لاپوشانی کند و طبعاً چنین رفتاری برای هیچ‌کس افتخارآمیز نیست.طبیعی است که هواپیمای ما به‌طور تصادفی هدف قرار گرفته است. طبیعی است که در اینجا نمی‌توان از هیچ اقدام تروریستی عمدی سخن گفت. بنابراین، پذیرفتن تقصیر، عذرخواهی به‌موقع از کشور دوست، آذربایجان، و اطلاع‌رسانی آن به عموم، اقدام‌ها و گام‌هایی بود که باید برداشته می‌شد. متأسفانه، در سه روز نخست ما از روسیه چیزی جز فرضیه‌های بی‌اساس نشنیدیم.»

رئیس‌جمهور الهام علی‌اف اعلام کرد که جزئیات سانحه به‌طور کامل بررسی خواهد شد.

رئیس جمهور از عملکرد خدمه پرواز بسیار قدردانی کرد

رئیس جمهور که از عملکرد خدمه هواپیما بسیار قدردانی کرد، انتظارات و خواسته‌های آذربایجان از روسیه در مورد آنچه اتفاق افتاده را نیز توضیح داد.

رئیس جمهورتأکید کرد: «ما درخواست‌های خود را به‌صورت روشن به طرف روسی اعلام کرده‌ایم. این درخواست‌ها در تاریخ ۲۷ دسامبر به‌طور رسمی به آن‌ها ابلاغ شد. این درخواست‌ها شامل چه مواردی است؟ اول، طرف روسی باید از آذربایجان عذرخواهی کند. دوم، باید تقصیر خود را بپذیرد. سوم، مرتکبان جرم باید مجازات شوند و تحت مسئولیت کیفری قرار گیرند و همچنین به دولت آذربایجان و مسافران و اعضای خدمه آسیب‌دیده غرامت پرداخت شود. این شرایط ما است.»

ملاقات با خانواده‌ها و تصمیم‌گیری در مورد غرامت

رئیس‌جمهور الهام علی‌اف همچنین در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۲۵ با خانواده‌های اعضای خدمه‌ای که در سانحه هواپیما جان خود را از دست داده بودند و مهمانداران زنده‌مانده دیدار کرد.

رئیس‌جمهور در این دیدار بار دیگر اعلام کرد که دولت آذربایجان این پرونده و تحقیقات مربوطه را تا پایان دنبال خواهد کرد.

بر اساس تصمیم هیئت نظارت شرکت «آذربایجان ایرلاینز»، به هر یک از مجروحان سانحه هوایی روز ۲۵ دسامبر ۲۰۲۴ در قلمرو جمهوری قزاقستان مربوط به پرواز باکو–گروزنی شماره ژ۲ -۸۲۴۳ هواپیمای «امبرائر ۱۹۰» متعلق به «آذربایجان ایرلاینز»، مبلغ ۲۰,۰۰۰ منات و به خانواده هر یک از جان‌باختگان مبلغ ۴۰,۰۰۰ منات به‌عنوان غرامت پرداخت خواهد شد.

گزارش اولیه: نقص فنی و برخورد پرنده، نسخه تایید نشده است

در فوریه ۲۰۲۵، وزارت حمل‌ونقل قزاقستان «گزارش اولیه تحقیق سانحه هوایی هواپیمای امبرائر-۱۹۰ متعلق به شرکت آذربایجان ایرلاینز» را منتشر کرد. مرکز بررسی و پیشگیری از سوانح هوایی (CENIPA) تحلیل داده‌های جعبه سیاه هواپیما را به پایان رسانده است. اطلاعات پرواز از جعبه سیاه هواپیمای شرکت هواپیمایی آذربایجان (آزال) که در نزدیکی آکتائو سقوط کرد، استخراج شده است: اطلاعات مربوط به هواپیمای امبرائر ۱۹۰ برای مقامات قزاقستانی که در حال بررسی این سانحه هستند، ارسال شده است.

در گزارش اولیه آمده است که بر اساس پیوست شماره ۱۳ کنوانسیون شیکاگو سال ۱۹۴۴، که مورد حمایت آذربایجان و قزاقستان است، تحقیقات توسط قزاقستان به‌عنوان کشوری که حادثه در قلمرو آن رخ داده، آغاز شده است. هدف این تحقیق، تضمین ایمنی پروازها و حمل‌ونقل هوایی بوده و تعیین مقصران حادثه نبوده است.نتایج این تحقیق، مطابق با استانداردهای بین‌المللی هوانوردی، با هدف تعیین دلایل عینی سانحه و ارائه توصیه‌هایی به سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی و سایر طرف‌های ذی‌نفع برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه در آینده، تدوین شده است.جمهوری آذربایجان، به‌عنوان کشور بهره‌بردار و مالک هواپیما، در این تحقیق مشارکت داشته است.نمایندگان آذربایجان در تمام مراحل تحقیق، از جمله بازدید از محل حادثه و ثبت واقعیات، تأمین تصاویر عکس و ویدئو، و حضور در فرآیند خواندن اطلاعات جعبه سیاه هواپیما (دستگاه‌های CVFDR) در مرکز بررسی و پیشگیری از سوانح هوایی برزیل (CENIPA)، مشارکت کرده و جمع‌آوری اطلاعات و شواهد تکمیلی را نیز انجام داده‌اند.

برای اطلاع، ذکر شده است که دستگاه CVR (ضبط‌کننده صدای کابین خلبان) انتقال‌های رادیویی و صداهای داخل کابین، از جمله صدای خلبان‌ها و صداهای محیطی را ضبط می‌کند و دستگاه FDR (ضبط‌کننده داده‌های پرواز) پارامترهای حیاتی مربوط به عملیات پرواز مانند زمان، ارتفاع، سرعت پرواز، مسیر و موقعیت هواپیما را ثبت می‌کند. در هواپیمای Embraer 190-100 IGW، دو دستگاه CVFDR موجود بود که هر دو عملکرد CVR و FDR را ترکیب می‌کردند. مطابق با الزامات سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی ، کشور مسئول بررسی سانحه باید ظرف ۳۰ روز گزارشی اولیه شامل داده‌های واقعی را به سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی و طرف‌های ذی‌نفع ارائه دهد. کمیسیون تحقیقاتی ایجاد شده در قزاقستان، نمایندگان آذربایجان را نیز در تهیه این گزارش مشارکت داده است.

گزارش اولیه موارد زیر را تأیید می‌کند

هواپیمای مسافربری Embraer 190-100 IGW متعلق به شرکت «آذربایجان ایرلاینز» با شماره ثبت دولتی 4K-AZ65 که پرواز منظم با شماره ژ۲ -۸۲۴۳ از باکو، جمهوری آذربایجان به گروزنی، فدراسیون روسیه را در تاریخ ۲۵ دسامبر ۲۰۲۴ انجام می‌داد، هنگام شروع پرواز و در مسیر تا گروزنی کاملاً آماده پرواز بوده است. اطلاعات مربوط به صلاحیت پرواز هواپیما، از جمله سیستم‌های کنترلی آن، توسط FDR تأیید شده است.

موتورهای هواپیما تا لحظهٔ حادثه بدون هیچ مشکل فنی کار می‌کردند. این موضوع از طریق FDR تأیید شده است؛

هواپیما هنگام انجام عملیات پروازی در حریم هوایی فدراسیون روسیه، از جمله فرودگاه گروزنی، با قطع سیگنال‌های GPS مواجه شده است؛

به دلیل نامساعد بودن وضعیت جوی، هواپیما نتوانست فرود دوم خود را بر فراز گروزنی انجام دهد و کاپیتان تصمیم گرفت به باکو بازگردد. پس از اتخاذ این تصمیم، در CVR هواپیما، صدای غیرعادی دو بار با فاصلهٔ ۲۴ ثانیه ثبت شده است.

با مقایسه اطلاعات CVR و FDR مشخص شد که ۴ ثانیه پس از اولین صدای غیرعادی، سیستم هیدرولیک سوم از کار افتاده و ۶ ثانیه بعد سیستم هیدرولیک اول و ۲۱ ثانیه بعد سیستم هیدرولیک دوم نیز عملکرد خود را از دست داده‌اند.

مشاهده شد که بدنهٔ هواپیما دارای چندین سوراخ و آسیب‌های کور است و این موضوع با عکس و فیلم مستند شده است. این آسیب‌ها به ویژه در بخش عقبی بدنهٔ هواپیما، به‌ویژه در استابیلایزرهای عمودی و افقی، همچنین در بال چپ و موتور چپ مشاهده شده‌اند.

اطلاعاتی ارائه شده که نشان می‌دهد این آسیب‌ها در اثر تأثیر اجسام خارجی به وجود آمده‌اند. در گزارش اولیه هیچ نشانه‌ای مبنی بر برخورد هواپیما با پرندگان ارائه نشده است.

در آسیب‌های کور باقی‌مانده‌های هواپیما، اجسام خارجی که متعلق به هواپیما نبوده‌اند شناسایی و جمع‌آوری شده و عکس‌های این اجسام در متن گزارش اولیه در اختیار عموم قرار گرفته است. در آینده، برای تعیین دقیق مالکیت این اجسام خارجی، انجام بررسی‌های تخصصی اضافی برنامه‌ریزی شده است.

در ساعت ۰۵:۱۳:۳۲، سیستم‌های اصلی کنترل هواپیما از دست رفته و در ساعت ۰۵:۲۱:۴۲، دیسپچری که عملیات «Ковер» را هماهنگ می‌کرد، موضوع را به گروزنی اطلاع داده است.

هیچ اطلاعاتی در مورد انفجار کپسول اکسیژن ثبت نشده است.

تأیید این موارد با استفاده از عکس‌ها، فایل‌های صوتی و استخراج داده‌های دیجیتال در متن گزارش اولیه ارائه شده است.

بر اساس کنوانسیون شیکاگو، پس از تهیه گزارش اولیه، باید حداکثر ظرف یک سال از تاریخ حادثه، گزارش نهایی در مورد دلایل حادثه تهیه شود. اقدامات مربوط به تهیه این گزارش نهایی توسط جمهوری قزاقستان و سایر کشورهایی که در تحقیقات مشارکت دارند، آغاز شده است.

در تاریخ ۹ اکتبر ۲۰۲۵، در آستانهٔ اجلاس سران کشورهای عضو اتحادیهٔ کشورهای مستقل مشترک‌المنافع که در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان برگزار شد، رهبران جمهوری آذربایجان و روسیه در دیدار خود به بررسی مجموعه‌ای از مسائل میان دو کشور پرداختند. اولین موضوع مورد بحث، سانحهٔ هوایی هواپیمای متعلق به شرکت آزال بود که در دسامبر سال گذشته رخ داده بود. رئیس‌جمهور روسیه دربارهٔ دلایل این سانحه صحبت کرد.

پوتین گفت:
«می‌خواهم بحث خود را با موضوعی حساس آغاز کنم – فاجعهٔ هوایی که در حریم هوایی ما رخ داده است. در همان زمان، در نخستین تماس تلفنی میان ما، به دلیل وقوع این فاجعه در آسمان روسیه عذرخواهی کردم و همچنین صمیمانه‌ترین تسلیت خود را به خانوادهٔ جان‌باختگان ابراز نمودم. می‌خواهم همهٔ این موارد را دوباره بیان کنم و تأکید کنم که همان‌طور که توافق کرده‌ایم، ما تمام کمک‌های لازم به تحقیقات را ارائه می‌دهیم. تحقیقات در حال اتمام است.»

معاون نخست‌وزیر قزاقستان، کانات بوزومبایف، در تاریخ ۳ دسامبر ۲۰۲۵ اعلام کرده است که تحقیقات وزارت حمل و نقل قزاقستان در خصوص سانحهٔ هواپیمای آزال در نزدیکی فرودگاه آکتائو در مراحل پایانی قرار دارد و نتایج آن ممکن است در سال ۲۰۲۵ یا اوایل سال ۲۰۲۶ ارائه شود.

به گفتهٔ وی، این تحقیق به دو بخش تقسیم می‌شود. بخشی مربوط به تحقیقات کیفری است که توسط دادستانی کل انجام می‌شود و طرف قزاقستان با همتایان روس و آذربایجانی خود در تماس است. بخش دوم مربوط به تحقیقات وزارت حمل و نقل است. تحقیقات وزارت حمل و نقل در مراحل پایانی قرار دارد و بنابراین در حال حاضر ما در انتظار نتایج نهایی از سوی مجوزدهندگان، مالکین فناوری‌ها، تجهیزات ناوبری هوایی و غیره هستیم. بوزومبایف دربارهٔ تحقیق دادستانی کل نیز اظهار داشت که «در آنجا نیز پیشرفت حاصل شده است».

وزارت حمل و نقل قزاقستان اعلام کرده است که منتظر نتایج تحقیقات دو آزمایشگاه خارجی است و پس از آن، گزارش نهایی دربارهٔ سانحهٔ هواپیمای آزال در نزدیکی آکتائو منتشر خواهد شد. بر اساس مقررات سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی ، گزارش نهایی تحقیقات سانحه هوایی باید حداکثر ظرف ۱۲ ماه از وقوع حادثه منتشر شود.

تحقیقات در حال حاضر ادامه دارد.