خبر

مصاحبه مشترک با اپا و «آرمن‌پرس» توسط مگدالنا گرونو، نماینده ویژه اتحادیه اروپا در امور قفقاز جنوبی و بحران گرجستان

اوضاع در ماه‌های اخیر و از زمان امضای توافقنامه صلح و برقراری روابط بین دولتی بین ارمنستان و آذربایجان، به طرز چشمگیری تغییر کرده است

خبرگزاری آپا/آرمن‌پرس: خانم گرونو، اخیراً به آذربایجان و ارمنستان سفر کرده‌اید. با توجه به اینکه آذربایجان و ارمنستان در حال حاضر بدون میانجی در حال مذاکره هستند، طبیعتاً هدف و جهت‌گیری‌های اصلی سفرهای شما توجه را جلب می‌کند. آیا می‌توانید در این باره اطلاعات بیشتری ارائه دهید؟

ماگدالنا گرونو: ابتدا مایلم صمیمانه از هر دو خبرگزاری به خاطر فراهم کردن امکان این مصاحبه تشکر کنم. این موضوع بار دیگر واقعیت جدیدی را تجربه شده در منطقه در ماه‌های اخیر برجسته می‌کند. از گفتگو با هر دوی شما به عنوان خبرگزاری‌های پیشرو در کشورهایتان بسیار خرسندم.

از زمان پیش‌نویس توافقنامه صلح و برقراری روابط بین‌دولتی میان ارمنستان و آذربایجان، محیط به طور چشمگیری تغییر کرده است. این شرایط زمینه‌ساز آغاز دوره‌ای جدید است که برای کشورهای شما و کل منطقه بسیار مهم است. بله، درست است، باکو و ایروان توافق کرده‌اند که مذاکرات را در قالب کانال دوطرفه ادامه دهند و ما این رویکرد را با احترام کامل می‌پذیریم. در بسیاری از جنبه‌ها، انجام مذاکرات به صورت «دوطرفه» یکی از دستاوردهای مؤثر و سازنده است. همکاران ما در ایالات متحده با توافقات به‌دست‌آمده در واشنگتن در آگوست ۲۰۲۵ نقش مهمی در پیشبرد این فرآیند ایفا کردند. اتحادیه اروپا با رضایت فراوان از امضای توافقنامه صلح در واشنگتن و توافقات مشترک حاصل شده در جریان نشست رهبران به میزبانی ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، استقبال کرد. همانطور که طرفین اشاره کرده‌اند، قالب دوجانبه‌ی موفق فعلی آنها بدون شک بر اساس محتوا، فرمول‌ها و ارتباطات قبلی که در قالب‌های دیگر برقرار شده بود، بنا شده است.

ما احساس می‌کنیم که فرآیندهای گذشته، از جمله دیدارهایی که با شارل میشل حمایت رئیس پیشین شورای اتحادیه اروپا، و تحت عنوان « روند بروکسل» میان رئیس‌جمهور الهام علی‌اف و نخست‌وزیر نیکول پاشینیان برگزار شد — که من نیز افتخار حضور در آن‌ها را داشتم — نقش مهمی در آمادگی طرفین برای ادامه مذاکرات به صورت دوطرفه ایفا کرده است. این چارچوب به عنوان یک قالب جدید که در کنار سایر قالب‌ها، محیط لازم را برای رهبران جهت برگزاری مذاکرات دو جانبه و سه جانبه فراهم می‌کرد، به طور گسترده مورد استقبال قرار گرفت. با این حال، علاقه ما محدود به میز مذاکره نیست. اتحادیه اروپا می‌خواهد از تلاش‌های منطقه‌ای برای پیشبرد صلح، ثبات و رفاه و از طرفین حمایت کند. این یک اولویت اصلی برای اتحادیه اروپا است.

سفرهای من به باکو در ۴-۵ نوامبر و به ایروان در ۱۸-۱۹ نوامبر بخشی از تماس‌های منظم با رهبران بود. در حال حاضر، بحث‌های من با طرف‌های گفتگو بر نقش اتحادیه اروپا در حمایت از روند صلح و اقداماتی با هدف کمک به مردم برای دیدن و احساس مزایای ملموس صلح متمرکز است. علاوه بر فرآیند صلح ارمنستان–آذربایجان، این اقدامات شامل همکاری منطقه‌ای، عادی‌سازی روابط ارمنستان–ترکیه، فرصت‌های حمل‌ونقل و ارتباطات، و همچنین مسائل بشردوستانه مانند پاکسازی مین‌ها و جستجوی افراد مفقود شده می‌شود. ما به برقراری تماس‌ها به طور قوی ادامه خواهیم داد و فرصت‌های جدیدی را بررسی خواهیم کرد که اتحادیه اروپا می‌تواند در مسیر صلح کامل برای هر دو طرف ارمنی و آذربایجانی مفید باشد.

در نتیجه مذاکرات ما با طرفین و ایالات متحده،در روزهای اخیر بخش نخجوان از زیرساخت‌های اتصال منطقه‌ای آینده به عنوان یک اولویت انتخاب شده است

خبرگزاری آپا/آرمن‌پرس: ارمنستان و آذربایجان در تاریخ ۸ اوت در واشنگتن پیش‌نویس توافقنامه صلح را امضا کردند و همچنین در مورد بازگشایی خطوط ارتباطی در قفقاز جنوبی به توافق رسیدند. شما چگونه این توافقات به‌دست‌آمده در واشنگتن را ارزیابی می‌کنید؟ موضع اتحادیه اروپا در خصوص مشارکت در فرایند بازگشایی خطوط ارتباطی در منطقه چیست؟ به‌ویژه از نظر مشارکت در اجرای پروژه «مسیر ترامپ»، میزان علاقه اتحادیه اروپا چه سطحی است و آیا تمایلی برای استفاده از ظرفیت‌های لجستیکی ارائه‌شده توسط این مسیر وجود دارد؟

ماغدالنا گرونو: امضای توافقنامه صلح در واشنگتن یک دستاورد واقعاً تاریخی بود و چشم‌انداز منطقه را به گونه‌ای تغییر داد که حتی شش ماه پیش غیرقابل تصور بود. تعهدات جدید، انرژی تازه، فضای جدید و فرصت‌های تازه در منطقه ایجاد شده است. این یک تحول بسیار مثبت است و فرصتی است که باید توسط همه حمایت شود.

اتحادیه اروپا از ارمنستان و آذربایجان به خاطر رهبری و استراتژی‌های آینده‌نگرانه‌شان تقدیر کرد. از طریق این استراتژی‌ها، محیطی جدید از طریق رویکردهای مصالحه و آینده‌نگر ایجاد شد.

علاوه بر این، در این مورد، تعدادی توافق و تفاهم مشترک بین طرفین و ایالات متحده، به ویژه در حوزه اتصال، مانند TRIPP، حاصل شد. از آن زمان، اتحادیه اروپا با ارمنستان و آذربایجان و همچنین با شرکای آمریکایی خود در تماس نزدیک بوده و برای هماهنگی رویکردهای خود و دستیابی به مکمل‌های یکدیگر تلاش می‌کند. ما همچنین با شرکای خود در آسیای مرکزی همکاری طولانی‌مدت و فرصت‌های افزایش اتصال و ارتباطات را بررسی کرده‌ایم. به زودی، این به طور طبیعی شامل فرصت‌های جدیدی نیز می‌شود که ممکن است توسط TRIPP ایجاد شده باشند. دستور کار اتصال و کریدور مرکزی از اولویت‌های کلیدی اتحادیه اروپا هستند و واضح است که اینها مسائلی مربوط به زیرساخت‌های حیاتی منطقه هستند. در نتیجه مذاکرات ما با طرفین و ایالات متحده، بخش نخجوان از زیرساخت‌های اتصال منطقه‌ای آینده اخیراً به عنوان یک اولویت انتخاب شده است. البته این شامل ارتباط با ارمنستان هم در جنوب و هم در شمال نخجوان می‌شود و هدف آن اتصال مؤثر بخش ۴۲ کیلومتری TRIPP و تضمین فراگیر بودن پروژه‌ها برای کل منطقه است. در حال حاضر مشغول مطالعات امکان‌سنجی و بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری بالقوه هستیم. ما همچنین در تلاشیم تا موسسات مالی بین‌المللی و بخش خصوصی را درگیر کنیم.

تصمیم جمهوری آذربایجان برای رفع محدودیت‌ها در ترانزیت کالاها به بازار ارمنستان یکی از تحولات مثبت اخیر میان طرفین است

آپا: جمهوری آذربایجان به تازگی محدودیت‌های مربوط به ترانزیت غلات به ارمنستان را رفع کرده است. این اقدام، گامی قابل توجه در جهت عادی‌سازی روابط به‌شمار می‌رود. اتحادیه اروپا برای حمایت بیشتر از گفت‌وگو و همکاری میان جوامع چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد؟

ماگدالنا گرونو: واقعاً، تصمیم جمهوری آذربایجان برای رفع محدودیت‌ها در ترانزیت کالا به بازار ارمنستان یکی از تحولات مثبت اخیر میان طرفین است. ما صمیمانه این اقدام را تحسین می‌کنیم، و همچنین آن را در کنار دیگر اقدامات و تحولات مثبت اخیر، مانند برگزاری میزگردهای کارشناسی در ایروان در تاریخ ۲۱-۲۲ اکتبر و در باکو در تاریخ ۲۱-۲۲ نوامبر، دیدار رؤسای پارلمان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در ژنو، و همچنین دیدار اعضای پارلمان در استانبول و دیگر مکان‌ها، و نیز سفر رئیس سازمان امنیت ملی ارمنستان به باکو و نشست‌های دوجانبه اختصاص یافته به مسائل مرزبندی و افراد مفقود ادامه یافته، بسیار قابل توجه می‌دانیم. تمام این رخدادها واقعاً اهمیت تاریخی دارند، زیرا دینامیک جدیدی ایجاد می‌کنند و فرصت‌های لازم برای ایجاد اعتماد را شکل می‌دهند.
در سفرهایم به منطقه، همواره زمانی را به دیدار با نمایندگان جامعه مدنی در ایروان و باکو اختصاص می‌دهم. تعداد زیادی از کارشناسان و متخصصان ارزشمند وجود دارند که فعالیت‌های جامع آنها در جهت صلح، از طرف ما به طور کامل حمایت می‌شود. ما آماده‌ایم از این تلاش‌ها حمایت کنیم تا پیام صلح بیشتر تقویت شود. علاوه بر این، ما به ارائه حمایت سیاسی خود برای حفظ گفتگو بین جوامع و ابتکارات صلح در مقیاس بزرگ، از جمله با اطلاع‌رسانی فعال در مورد مزایای صلح به مخاطبان گسترده‌تر، ادامه خواهیم داد.

ارمنستان و آذربایجان همچنین می‌توانند در مورد مسائل حل نشده پیشرفت کنند

آرمن‌پرس: با وجود توافق اولیه بر سر پیمان صلح، طرف آذربایجان همچنان به طرف ارمنستان شروطی را برای امضای نهایی پیمان صلح تحمیل می‌کند. همان‌طور که می‌دانید، مسئله شهروندان ارمنستانی که در باکو نگه داشته شده‌اند نیز وجود دارد. به نظر شما، اتحادیه اروپا چه کاری می‌تواند انجام دهد تا طرفین پیمان صلح را نهایی امضا کنند و منطقه وارد مرحله ثبات و صلح و توسعه پایدار شود؟ به نظر شما، آیا حل مسائل بشردوستانه برای دستیابی به صلح نهایی مهم نیست و اتحادیه اروپا در این حوزه چه کاری می‌تواند انجام دهد؟

ماگدالنا گرونو: حق با شماست، هنوز برخی مسائل حل نشده وجود دارد که نیاز به توجه طرفین و شرکای بین‌المللی دارد.

ما امیدواریم که بر اساس فضای جدیدی که در روز های اخیر ایجاد شده است و همچنین سلسله موفقیت‌های دوجانبه، طرف‌های ارمنستان و جمهوری آذربایجان بتوانند در این مسائل حل‌نشده نیز پیشرفت نشان دهند.به نظر می‌رسد که برای وقوع این امر همه چیز آماده است، اما در نهایت تصمیم‌گیری درباره اینکه این مسائل چگونه حل شوند، به عهده طرفین است. تا جایی که ما می‌دانیم، این موضوع نیز میان طرفین در حال مذاکره است. ما به حمایت از رویه‌های قانونی، از جمله دسترسی بشردوستانه و بازدیدهای پزشکی از بازداشت‌شدگان، ادامه خواهیم داد. همه مسائل، از جمله حساس‌ترین آنها، باید حل شوند تا آشتی بلندمدت برقرار شود و صلح برگشت‌ناپذیر گردد.ما باور داریم که پاراف اولیه توافق صلح نخستین گام در این مسیر را فراهم کرد. از آن زمان تاکنون طرف‌ها در سطوح مختلف و درباره بسیاری مسائل دیگر با یکدیگر در تماس نزدیک بوده‌اند. آنان اجرای عملی گام‌های مورد توافق را مورد بحث قرار می‌دهند و یا بر روی گام‌های بعدی، مانند ادامه روند تحدید/تعیین مرزها، کار می‌کنند. ما همچنین از بهبود کلی در لفاظی‌های طرفین که به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده است، بسیار قدردانی می‌کنیم. همان‌طور که گفتم، هنوز از مراحل مختلف مناقشه زخم‌هایی باقی مانده است و همچنین مجموعه‌ای از مسائل حل‌نشده وجود دارد، از جمله مسائل بشردوستانه. صلح بین جوامع، حوزه‌ای است که اتحادیه اروپا قطعاً می‌تواند در آن تخصص و توصیه‌های مرتبط ارائه دهد، البته اگر برای طرفین سودمند باشد.

ماموریت نظارتی اتحادیه اروپا در ارمنستان حداقل تا پایان ماموریت فعلی خود به فعالیت‌هایش را ادامه خواهد داد

اپا: آنها توافق کردند که هیچ نیروی سومی در مرزهای آذربایجان و ارمنستان مستقر نشود. در این شرایط، موضع اتحادیه اروپا در قبال ماموریت نظارتی (EUMA) اتحادیه اروپا در ارمنستان چیست؟

ماگدالنا گرونو: ماندات فعلی مأموریت در ژانویه ۲۰۲۵ برای دو سال دیگر تمدید شد، یعنی تا تاریخ ۱۹ فوریه ۲۰۲۷. تا جایی که من متوجه می‌شوم، مگر این‌که خلاف آن خواسته شود، مأموریت حداقل تا پایان ماندات فعلی خود به فعالیت ادامه خواهد داد. همچنین می‌خواهم از این فرصت استفاده کرده و تمام روایت‌های انتشار اطلاعات نادرست درباره مأموریت را قاطعانه رد کنم. به عنوان یک مأموریت غیرنظامی تمام‌عیار، هدف آن مشاهده و گزارش وضعیت در سمت ارمنی مرز ارمنستان و آذربایجان با بی‌طرفی کامل و همچنین کمک به ایجاد اعتماد بین جوامع ساکن در مجاورت مرز است. برای مثال، این هیئت از بهبود فضای امنیتی و ثبات پس از تعیین حدود اولین بخش از مرز دوجانبه در سال گذشته خبر داد و به نظر می‌رسد این فضا از زمان توافق اولیه بر سر توافقنامه صلح در اوت ۲۰۲۵ به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

آرمن‌پرس: در ماه‌های اخیر روابط میان ارمنستان و اتحادیه اروپا به‌طور بسیار فعالی در حال توسعه است. ارمنستان قانونی را تصویب کرده که روند آغاز عضویت در اتحادیه اروپا را مطرح می‌کند، نخست‌وزیر ارمنستان اعلام کرده است که ارمنستان آماده است تا هر اندازه که اتحادیه اروپا بخواهد به آن نزدیک شود، و روند آزادسازی روادید اتحادیه اروپا برای شهروندان ارمنستان در مرحله فعال قرار دارد. به نظر شما آیا عضویت ارمنستان در اتحادیه اروپا در آینده نزدیک ممکن است و به طور کلی مرحله کنونی توسعه روابط را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ماگدالنا گرونو: این مسائل مستقیماً بخشی از ماندات من نیستند و باور دارم که خدمت اقدام خارجی اتحادیه اروپا و هیأت نمایندگی اتحادیه اروپا در ارمنستان می‌توانند بهترین و جامع‌ترین پاسخ را در این باره ارائه دهند. با این حال، پس از ذکر این نکته می‌توانم به صورت شخصی اضافه کنم که من همه این فرایندها را از نزدیک دنبال می‌کنم و از مشاهده سطح کنونی روابط اتحادیه اروپا و ارمنستان بسیار خشنود و دلگرم هستم. این یک تجربه دلپذیر و بسیار انگیزه‌بخش است که در این مسیر همراه با مردم ارمنستان پیش برویم. ما مشتاقانه منتظر جلسه بعدی شورای مشارکت اتحادیه اروپا و ارمنستان در بروکسل در دسامبر ۲۰۲۵ و همچنین هشتمین اجلاس EPC هستیم که قرار است در ماه مه ۲۰۲۶ در ایروان برگزار شود.

آپا: در حال حاضر یک درک مشترک میان جمهوری آذربایجان و اتحادیه اروپا برای آغاز گفت‌وگوها درباره «اولویت‌های جدید مشارکت» و ازسرگیری مذاکرات مربوط به پیش‌نویس توافق جامع جدید وجود دارد. به نظر شما چشم‌انداز همکاری‌های آینده میان جمهوری آذربایجان و اتحادیه اروپا در این چارچوب چگونه است؟

ماگدالنا گرونو: همچنین باید در اینجا خاطرنشان کنم که این موضوع بخشی از وظایف من نیست و فکر می‌کنم سرویس اقدام خارجی اروپا (EEAS) و نمایندگی اتحادیه اروپا در آذربایجان، نهادهای مناسب‌تری برای ارائه کامل‌ترین پاسخ هستند. با این حال، من شخصاً از مشاهده پویایی مثبت جدید در روابط اتحادیه اروپا و آذربایجان، به ویژه از زمان سفر کالاس، نماینده عالی/معاون رئیس جمهور، به باکو در آوریل گذشته، خرسندم. ما امیدواریم که مذاکرات جاری در مورد اولویت‌های جدید مشارکت و بحث‌ها در مورد پیش‌نویس توافق‌نامه دوجانبه جدید خیلی زود به نتیجه برسد تا بتوانیم به شیوه‌ای مثبت و جامع بر دستور کار دوجانبه خود تمرکز کنیم.