خبر

مصاحبه خبرگزاری آپا با کوبانیچ‌بِک اومورالی‌یِف، دبیرکل سازمان کشورهای تورک

ریاست آذربایجان نقش مهمی در شکل‌دهی به مرحله بعدی توسعه سازمان ایفا خواهد کرد.

جناب دبیرکل، ریاست سازمان کشورهای تورک از قرقیزستان به آذربایجان منتقل می‌شود. از نظر افزایش بیشتر اعتبار بین‌المللی سازمان کشورهای تورک و گسترش عضویت، ریاست آذربایجان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در ۷ اکتبر ۲۰۲۵، آذربایجان میزبان نشست بعدی سران سازمان کشورهای تورک با موضوع «صلح و امنیت منطقه‌ای» خواهد بود و ریاست سازمان را بر عهده خواهد گرفت. انتقال ریاست از قرقیزستان به آذربایجان فرصت‌های بزرگی را برای کل سازمان ایجاد می‌کند، زیرا در هر دوره ریاست، کشورهای ما حوزه‌های اولویت‌دار را تعیین می‌کنند و در جهت توسعه بیشتر همکاری‌های چندجانبه و تقویت روابطی که ریشه‌های عمیق دارند، فعالیت می‌نمایند.

در دوره موفق ریاست قرقیزستان، دامنه فعالیت‌های سازمان گسترش یافت، پلتفرم‌های جدیدی تأسیس شد و شماری از وظایف تعیین‌شده توسط سران کشورها به اجرا درآمد. این دوره فعال و پربار با تقویت ظرفیت‌های نهادی و اعتبار سازمان، سهم مهمی داشته و زمینه‌ای نیرومند برای مرحله بعدی توسعه ایجاد کرده است.

از سال ۲۰۲۲ تاکنون، سازمان وارد مرحله گسترش شده که با توسعه شراکت‌ها، پیشبرد ابتکارات بزرگ و افزایش علاقه سایر کشورها و نهادها به همکاری با سازمان کشورهای تورک همراه بوده است. از این منظر، اطمینان دارم که ریاست آذربایجان در سال پیش‌ِ رو نقش مهمی در هدایت این روند و شکل‌دهی به مرحله بعدی توسعه سازمان ایفا خواهد کرد.

با توجه به شعار نشست آتی سران، یعنی «صلح و امنیت منطقه‌ای»، انتظار می‌رود ریاست آذربایجان اهمیت ویژه‌ای به این موضوع بدهد. آذربایجان با آزادسازی سرزمین‌های خود در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳، پایه‌های صلح را در منطقه بنا نهاده و مرحله‌ای نو در زمینه ثبات و امنیت گشوده است. دیدار اخیر آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن و توافق‌نامه واشنگتن که در پی آن امضا شد نیز امیدها برای صلح و ثبات پایدار در قفقاز جنوبی را بیش از پیش تقویت کرده است.

با توجه به نقش پل‌گونه آذربایجان در جهان تورک، نفوذ سیاسی، ظرفیت اقتصادی و نقش فزاینده آن در مسائل منطقه‌ای و جهانی، اطمینان داریم که در دوران ریاستش، سازمان کشورهای تورک به بازیگری نیرومندتر و بسیار قابل‌مشاهده‌تر در سطح جهانی بدل خواهد شد.

اراده سیاسی نیرومند جناب الهام علی‌اُف، رئیس‌جمهور محترم جمهوری آذربایجان، و وابستگی شخصی ایشان به ایده وحدت تورک نیز بنیانی مستحکم ایجاد کرده است. به‌ویژه آنکه ایشان در مراسم تحلیف ۱۴ فوریه ۲۰۲۴ تأکید کردند که سازمان کشورهای تورک «سازمان بین‌المللی اصلی ماست». رئیس‌جمهور الهام علی‌اُف بیان داشتند که «سازمان کشورهای تورک خانواده ماست؛ خانواده ما جهان تورک است؛ ما خانواده دیگری نداریم». این سخنان رئیس‌جمهور آشکارا عزم آذربایجان را برای تقویت سازمان و تبدیل آن به نیرویی معتبر در سطح جهانی بیان می‌کند.

همچنین انتظار داریم که در دوره ریاست آذربایجان، توجه ویژه‌ای به گسترش همکاری در حوزه‌های اقتصاد، حمل‌ونقل، انرژی و سایر بخش‌های اصلی معطوف شود. اطمینان داریم که رهبری آذربایجان انگیزه‌ای تازه برای اجرای ابتکارات مشترک در این راستا ایجاد کرده و به تقویت هرچه بیشتر سازمان و تعمیق روابط بین‌المللی آن خدمت خواهد کرد.

دوازدهمین نشست سران که در قبله برگزار خواهد شد، رویدادی مهم برای سازمان ما خواهد بود

موضوعات اصلی که در نشست بعدی سران سازمان کشورهای تورک در آذربایجان مورد بررسی قرار خواهد گرفت، کدام است؟

دوازدهمین نشست سران که در قَبَله برگزار خواهد شد، رویدادی مهم برای سازمان ما خواهد بود. دستور کار نشست شامل رویکردی گسترده و هماهنگ است که بر تقویت همکاری در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و سایر عرصه‌ها متمرکز می‌باشد. یکی از موضوعات اصلی، تصویب «بیانیه قَبَله» و امضای اسناد مهم دیگری خواهد بود که جهت‌گیری ابتکارات آینده را تعیین خواهد کرد.

با در نظر گرفتن چالش‌های در حال تغییر ژئوپلیتیکی و امنیتی، در دستور کار نشست، مشورت‌های منظم سیاسی و امنیتی در موضوعات منطقه‌ای و بین‌المللی، تقویت پاسخ‌های مشترک در چارچوب چشم‌انداز راهبردی مشترک، و نیز فعالیت نخستین نهاد مالی مشترک سازمان کشورهای تورک یعنی «صندوق سرمایه‌گذاری تورک» مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

تقویت ارتباطات حمل‌ونقل و اتصال دیجیتالی نیز از موضوعات اصلی خواهد بود. این موارد شامل توسعه «دالان میانی»، دالان زنگزور، راه‌آهن باکو–تفلیس–قارص، و مسیر ازبکستان–قرقیزستان–چین می‌باشد. توجه ویژه‌ای معطوف خواهد شد به پروژه مشترک طراحی و تولید ماهواره “12U OTS-SAT Cube” تحت پرچم سازمان سازمان کشورهای تورک، و همچنین ابتکارات دیگر در حوزه علم، فناوری و دیجیتالی‌سازی.

از افزایش همکاری در جهان تورک با خرسندی استقبال می‌کنیم

افزون بر این، موضوعات همکاری فرهنگی و انسانی نیز در دستور قرار خواهد گرفت. این موارد شامل اجرای «کارت مشترک موزه»، ایجاد «اتحادیه پیست‌های اسکی تورک»، گسترش تبادل گردشگری، تبلیغات مشترک در بازارهای بین‌المللی، و همچنین تقویت ابتکارات آموزشی نظیر تورکونیب و برنامه تبادل «اورخون» خواهد بود. تمامی این ابتکارات با هدف تعمیق همکاری، تقویت هویت مشترک ملت‌های تورک و جایگاه‌یابی سازمان کشورهای تورک به‌عنوان بازیگری تأثیرگذار در عرصه بین‌المللی طراحی شده‌اند.

ما از افزایش همکاری در جهان ترک استقبال می‌کنیم. در حال حاضر، با هماهنگی سازمان کشورهای تورک، یک اکوسیستم همکاری تورک تشکیل شده است. در اجلاس غیررسمی که در ۲۱ مه ۲۰۲۵ در بوداپست برگزار شد، ازبکستان تصمیم گرفت به عضویت بنیاد فرهنگ و میراث تورک درآید و جمهوری تورک قبرس شمالی تصمیم گرفت به عنوان عضو ناظر آکادمی تورک تبدیل شود. علاوه بر این، در اجلاسی که در قَبَله برگزار می‌شود، تصمیمی در مورد عضویت ناظر ترکمنستان در آکادمی تورک و بنیاد فرهنگ و میراث تورک گرفته خواهد شد که همکاری‌های تورک را بیشتر گسترش و تعمیق خواهد بخشید. تقویت تورکسوی نیز در دستور کار اجلاس خواهد بود.

این بحث‌ها همچنین شامل تقویت ظرفیت نهادی، افزایش اثربخشی سازمانی و حمایت از توسعه پایدار در سازمان کشورهای تورک خواهد بود. افزایش بودجه و تعداد کارکنان به منظور افزایش پتانسیل دبیرخانه و کل سازمان نیز با توجه به افزایش حجم کار دبیرخانه و افزایش اعتبار بین‌المللی این سازمان، موضوع مهمی خواهد بود. در مجموع، این اجلاس نه تنها برای تأکید مجدد بر تعهد ما به صلح و امنیت منطقه‌ای، بلکه برای تسریع ادغام، تقویت پیوندهای اقتصادی و فرهنگی و قرار دادن سازمان کشورهای تورک به عنوان یک بازیگر تأثیرگذارتر در صحنه جهانی در نظر گرفته شده است.

اجرای مسیر ترامپ، موفقیت طرح کریدور میانی را بیش از پیش افزایش خواهد داد.

در ۸ آگوست، توافقنامه صلح بین آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن دی سی با میانجیگری رئیس جمهور ایالات متحده امضا شد. سازمان کشورهای تورک چگونه توافقات واشنگتن و فرصت‌های ایجاد شده توسط تریپ یعنی طرح جاده ترامپ را ارزیابی می‌کند؟

ما از بیانیه مشترک امضا شده توسط آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن دی سی در آگوست ۲۰۲۵ با میانجیگری رئیس جمهور ایالات متحده و همچنین امضای توافقنامه صلح و روابط بین دولتی استقبال می‌کنیم. این گام مهم، عزم طرفین را برای پشت سر گذاشتن درگیری و ساختن آینده‌ای مبتنی بر همکاری و احترام متقابل نشان می‌دهد. تعامل سازنده ایالات متحده نقش مهمی در ایجاد شرایط لازم برای این دستاورد ایفا کرد. ما این تحول را نه تنها برای آذربایجان و ارمنستان، بلکه برای کل قفقاز جنوبی و فراتر از آن، نقطه عطفی تاریخی می‌دانیم که راه را برای صلح، ثبات و رفاه پایدار هموار می‌کند.

چشم‌انداز کریدور ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی، افتتاح جاده‌ای به طول ۴۳ کیلومتر در زنگزور را پیش‌بینی می‌کند که توسط ایالات متحده مدیریت خواهد شد و آذربایجان را به منطقه نخجوان متصل خواهد کرد. این جاده بخشی از یک مسیر تجاری بزرگ از آسیای مرکزی به بازارهای جهانی از طریق آذربایجان و ترکیه خواهد شد. ما این کریدور را کریدور میانی می‌نامیم. این کریدور که در محور شرق-غرب بین کریدورهای حمل و نقل شمالی و جنوبی واقع شده است، مزایای استراتژیک قابل توجهی نسبت به هر دو مسیر جایگزین دارد. مسافت کوتاه‌تر، مزایای اقلیمی و همچنین محیط سیاسی پایدارتر از جمله این مزایا هستند. سازمان کشورهای تورک تاکنون تعدادی پروژه و ابتکار عمل را برای تحقق کریدور میانی به عنوان یک مسیر تجاری بین‌المللی کارآمد بین اروپا و چین که از کشورهای عضو ما عبور می‌کند، اجرا کرده است. ایجاد صلح و ثبات کامل در منطقه و تحقق مسیر ترامپ، موفقیت ابتکار کریدور میانی را بیش از پیش افزایش خواهد داد.

ایده الفبای مشترک تورکی قصد جایگزینی الفبای ملی یا معرفی یک خط نوشتاری واحد در سطح دولتی را ندارد.

انتظار دارید چه زمانی گذار به الفبای مشترک تورکی به طور کامل اجرا شود؟

گذار کامل به الفبای مشترک تورکی یک فرآیند تدریجی است، اما پایه‌های مهم آن گذاشته شده است. ایده الفبای مشترک تورکی قصد جایگزینی الفبای ملی یا معرفی یک خط نوشتاری مشترک در سطح دولتی را ندارد. این صرفاً یک گام عملی برای ساده‌سازی درک متقابل بین مردمان ما است.

کمیسیون الفبای مشترک جهان تورک، که توسط سازمان کشورهای تورک برای این منظور تأسیس شده است، کار خود را با موفقیت به پایان رسانده است. این کمیسیون در سومین جلسه خود که توسط آکادمی تورک و مؤسسه زبان تورکی در باکو در تاریخ ۹ تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴ برگزار شد، در مورد یک پروژه الفبای مشترک تورکی با خط لاتین متشکل از ۳۴ حرف به توافق رسید.

هر حرف در الفبای پیشنهادی نمایانگر صداهای آوایی مختلف در زبان‌های تورکی است. توسعه الفبای مشترک تورکی نه تنها درک و همکاری متقابل بین مردمان تورک را ترویج می‌دهد، بلکه میراث زبانی آنها را نیز حفظ می‌کند.

ریشه این بحث‌ها در باکو است، جایی که روشنفکران، زبان‌شناسان و مورخان سال‌ها پیش این مفهوم را بررسی کردند. هدف همان زمان و اکنون است: دسترسی بیشتر زبان‌های تورکی به یکدیگر. برای مثال، سهولت یافتن مسیر توسط مسافران در کنار علائم راهنمایی یا این واقعیت که ادبیات در میان کشورهای تورک زبان راحت‌تر فهمیده می‌شود، از مزایای مستقیم این ابتکار است.

بنابراین، الفبای مشترک ابزاری برای نزدیکی فرهنگی است، پیوندهای بین زبانی را تقویت می‌کند و مردم ما را به هم نزدیک‌تر می‌کند.

ما در حال آماده شدن برای جشن گرفتن صدمین سالگرد کنگره تورک‌شناسی باکو که در سال ۱۹۲۶ برگزار شد و تصویب الفبای مشترک مبتنی بر لاتین، یکی از تصمیمات مهم آن کنگره، در سال ۲۰۲۶، در دوران ریاست جمهوری آذربایجان، در چارچوب همکاری گسترده‌تر با همه سازمان‌های همکاری تورک، به ویژه آکادمی تورک زبان هستیم.