کاهش اخیر در بازار ارزهای دیجیتال، بار دیگر نقش داراییهای دیجیتال را نهتنها بهعنوان ابزار سرمایهگذاری، بلکه بهعنوان وسیلهای برای تسویهحسابهای بینالمللی، مورد توجه قرار داده است. بهویژه در کشورهایی مانند روسیه و ایران که با تحریمهای گسترده مالی بینالمللی مواجه هستند، داراییهای کریپتویی و استیبلکوینها به یکی از کانالهای جایگزین برای پرداختهای فرامرزی تبدیل شدهاند.
بر اساس تحلیلی که آپا اقتصاد با استناد به منابع بینالمللی انجام داده است، ریسک اصلی برای این کشورها بیش از آنکه کاهش قیمت «بیتکوین» باشد، به نقدشوندگی داراییهای کریپتویی، امکان تبدیل آنها به ارزهای سنتی و میزان تابآوری زیرساختهای پرداخت در برابر تحریمها مربوط میشود.
چه اتفاقی در بازار کریپتو در حال رخ دادن است؟
بیتکوین در ۳۱ اوت بالاتر از ۷۸ هزار دلار معامله شده است. کاهش اخیر در حالی رخ میدهد که احتمال افزایش نرخ بهره در آمریکا افزایش یافته و تمایل به پذیرش ریسک در بازارهای جهانی کاهش یافته است. با این حال، نمیتوان ماه اوت را در مجموع ماهی نزولی دانست؛ بیتکوین در ۲۵ اوت از مرز ۸۰ هزار دلار عبور کرده بود و در آن زمان، از ابتدای ماه حدود ۲۸ درصد افزایش قیمت داشت.
جف کندریک، رئیس بخش تحقیقات جهانی داراییهای دیجیتال در بانک بریتانیایی «استاندارد چارترد»، معتقد است نگرانیها درباره مداخله در بازار اوراق قرضه آمریکا و کاهش ارزش پول، استدلال سرمایهگذاری در بیتکوین بهعنوان یک دارایی جایگزین را تقویت میکند. این دیدگاه نشان میدهد که اگرچه فشار ناشی از نرخ بهره و دلار در کوتاهمدت میتواند قیمت را کاهش دهد، اما تحولات گستردهتر اقتصاد کلان همچنان علاقه به داراییهای کریپتویی را حفظ میکند.
روسیه ارز دیجیتال را وارد تسویهحسابهای تجارت خارجی میکند
نمونه روسیه، گذار ارزهای دیجیتال از یک ابزار سرمایهگذاری به وسیلهای برای تسویهحسابهای فرامرزی را به شکل روشنتری نشان میدهد. بر اساس اطلاعات بانک PSB روسیه، گردش تجمعی استیبلکوین وابسته به روبل A7A5 که در فوریه ۲۰۲۵ راهاندازی شد، در اوت ۲۰۲۶ به حدود ۱۴۰ میلیارد دلار نزدیک شده است. پلتفرم A7 حدود ۱۵ هزار کاربر تجاری دائمی دارد و گزارش شده است که این سیستم روزانه تا ۲ هزار پرداخت فرامرزی را پردازش میکند. گفته میشود بخش عمده این معاملات با کشورهای آسیایی، بهویژه چین، انجام میشود.
با این حال، نمیتوان رقم ۱۴۰ میلیارد دلار را بهعنوان حجم واقعی تجارت خارجی روسیه که از طریق ارزهای دیجیتال انجام شده است، در نظر گرفت. این رقم نشاندهنده گردش تجمعی در این پلتفرم است و میتواند شامل جابهجاییهای مکرر همان داراییها نیز باشد. در همین حال، در تسویهحسابهای فرامرزی از استیبلکوینهای نقدشوندهتری مانند USDT که بر مبنای دلار ارزشگذاری میشوند نیز استفاده میشود.
در اینجا، مسئله اصلی بیش از قیمت دارایی رمزارزی، قابلیت تبدیل آن است. اگر یک شرکت نتواند دارایی دیجیتالی دریافتشده را به یوان، دلار، درهم یا ارزهای دیگر تبدیل کند، فایده اقتصادی واقعی یک پرداخت که از نظر فنی انجام شده است، کاهش مییابد. به همین دلیل، در سیاست تحریمها دیگر تنها بانکها هدف قرار نمیگیرند، بلکه صرافیهای رمزارزی، کیف پولهای الکترونیکی و واسطههایی که امکان دسترسی به داراییهای دیجیتال را فراهم میکنند نیز به اهداف تحریمها تبدیل شدهاند.
ارزهای دیجیتال به یک کانال مالی موازی برای ایران تبدیل شدهاند
در ایران، نقش ارزهای دیجیتال در شرایط محدودیتهای شدیدتر مالی افزایش یافته است. بر اساس برآورد شرکت Chainalysis، حجم اکوسیستم ارزهای دیجیتال مرتبط با ایران در سال ۲۰۲۵ از ۷.۷۸ میلیارد دلار فراتر رفته است.
ارائه این رقم بهعنوان حجم تجارت خارجی ایران که از طریق ارزهای دیجیتال انجام شده، درست نیست. این شاخص شامل تراکنشهای کاربران شخصی، صرافیها، کسبوکارها و همچنین آدرسهای مرتبط با دولت نیز میشود.
با این حال، دادهها نشان میدهند که در دورههایی که تنشهای سیاسی و ژئوپلیتیکی افزایش یافته، استفاده از داراییهای رمزارزی در ایران نیز بیشتر شده است. چینالیسیس رمزارز را در ایران هم بهعنوان یک گزینه مالی جایگزین و هم بهعنوان یکی از عناصر نظام مالی موازی ارزیابی میکند. ایالات متحده نیز در سال ۲۰۲۶ محدودیتهای خود علیه صرافیهای رمزارزی ایران و شبکههای داراییهای دیجیتال را گسترش داده است.
علاوه بر این، واشنگتن اعلام کرده است که تحریمهای ثانویه علیه مؤسسات مالی خارجی که با ایران همکاری میکنند را تشدید خواهد کرد. این امر به معنای افزایش بیشتر فشار بر کانالهای جایگزین پرداخت و تبدیل ارز است.
آیا با کاهش قیمت بیتکوین، تجارت نیز کاهش مییابد؟
نمیتوان گفت که با ارزان شدن بیتکوین، تجارت این کشورها نیز به همان نسبت کاهش خواهد یافت.
اگر تسویهحساب با داراییهایی مانند بیتکوین یا اتریوم که قیمت نوسانی دارند انجام شود، کاهش شدید قیمت میتواند برای طرف دریافتکننده پرداخت، زیان مالی واقعی ایجاد کند. برای مثال، اگر پس از ارسال کالا و پیش از تبدیل پرداخت به ارز سنتی، ارزش یک دارایی رمزارزی ۱۰ درصد کاهش یابد، درآمد واقعی طرف مقابل نیز ممکن است به همان میزان کاهش پیدا کند.
با این حال، استفاده از استیبلکوینها در تسویهحسابهای فرامرزی این ریسک را کاهش میدهد. از آنجا که USDT به ارزش دلار و A7A5 به ارزش روبل وابسته است، کاهش ۱۰ تا ۲۰ درصدی قیمت بیتکوین به این معنا نیست که ارزش اسمی آنها نیز بهطور خودکار به همان میزان کاهش پیدا کند.
بنابراین، از منظر تجارت بینالمللی، ریسک بزرگتر نه قیمت، بلکه نقدشوندگی، امکان تبدیل و تداوم زنجیره پرداخت است. قرار گرفتن یک صرافی رمزارزی تحت تحریم، مسدود شدن داراییهای موجود در کیف پول یا از بین رفتن امکان تبدیل رمزارز به ارز واقعی میتواند تأثیر بسیار جدیتری بر یک معامله تجاری داشته باشد تا نوسان قیمت بیتکوین.
رئیس BIS خطرات استیبل کوینها را برجسته میکند
پابلو هرناندس د کس، مدیرکل بانک تسویهحسابهای بینالمللی (BIS)، نیز نسبت به استفاده گسترده از استیبلکوینها بهعنوان ابزار پرداخت، رویکردی محتاطانه دارد.
به گفته او، استیبلکوینها میتوانند از نظر ثبات مالی، قابلیت تعامل میان سیستمهای مختلف، نظارت بر مبارزه با پولشویی و حاکمیت پولی چالشهایی ایجاد کنند. دِ کوس معتقد است که استیبلکوینها میتوانند در برخی حوزههای خاص مفید باشند، اما در شکل کنونی خود به اندازه کافی قابل اعتماد نیستند که بتوانند پایه و اساس یک نظام پرداخت گستردهمقیاس باشند.
سوریه در حال حاضر در مسیر متفاوتی حرکت میکند
سوریه در حال حاضر نمونهای در جهت مخالف ارائه میدهد. ایالات متحده در ۲۴ اوت سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم خارج کرد. چند روز بعد،«Visa» و «Mastercard» نخستین تراکنشهای بینالمللی کارت را در این کشور انجام دادند.
این روند نشان میدهد که هرچه کانالهای مالی سنتی بیشتر احیا شوند، نیاز اجباری به ابزارهای جایگزین تسویهحساب نیز ممکن است کاهش یابد. به عبارت دیگر، نقش رمزارزها در تجارت خارجی نهتنها به قابلیتهای فناوری، بلکه به میزان دسترسی یک کشور به نظام مالی جهانی نیز بستگی دارد.
بنابراین، در پسزمینه تحولات بینالمللی، نمیتوان بازار رمزارزها را صرفاً از دریچه قیمت بیتکوین بررسی کرد. نمونههای روسیه و ایران نشان میدهند که داراییهای دیجیتال برای برخی کشورها در حال تبدیل شدن به نوعی زیرساخت موازی پرداختهای فرامرزی هستند.
کاهش قیمت بیتکوین میتواند به کسبوکارهایی که با داراییهای پرنوسان تسویهحساب میکنند، زیان وارد کند، در حالی که استیبلکوینها این ریسک قیمتی را کاهش میدهند. در مقابل، خطرات دیگری برجسته میشوند: مسدود شدن کیف پولها، قرار گرفتن صرافیها تحت تحریم، کاهش نقدشوندگی و دشوار شدن تبدیل داراییهای رمزارزی به ارزهای سنتی.
تحلیلگران معتقدند که از این منظر، پرسش اصلی برای تجارت بینالمللی کشورهای تحت تحریم این نیست که قیمت بیتکوین به چند دلار کاهش مییابد، بلکه این است که زنجیره پرداخت دیجیتال تا چه اندازه میتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
ما را در تلگرام دنبال کنید
t.me/APA_GA
ما را در اینستاگرام دنبال کنید
ما را در تیک تاک دنبال کنید
ما را در فیسبوک دنبال کنید
ما را در ایکس دنبال کنید
